به جايگاه آنان حمله كرد . از آنجا كه شمار افراد باقى مانده اندك بود و تكافوى پدافند آن منطقهء وسيع را نمىكرد ، در مقابل تهاجم خالد ناچار به عقب نشينى شدند .
مسلمانان خبر از غافلگيرى خود نداشتند و خالد با صداى بلند به قريش اطلاع داد كه مسلمانان را از پشت دور زده است . با شنيدن اين خبر ، سپاه شكست خوردهء قريش بازگشتند و يك « پاتك جبههاى » را عليه مسلمانان آغاز كردند . آنان شعار مىدادند :
« پاينده باد عزّا ! پاينده باد هبل ! » ؛ و خالد كار دور زدن از پشت را به پايان برد و مسلمانان را در محاصرهء كامل قرار داد .
مسلمانان در وضعيتى دشوار و در معرض خطرى جدّى واقع شدند . چرا كه افراد به دنبال جمع غنايم رفته بودند و صفوف از هم پاشيدهء آنها ، قدرت پايدارى نداشتند .
ب - حركت خالد مسلمانان را به كلى غافلگير كرد . آنان كه انتظار چنين چيزى را نداشتند ، همگى پراكنده شدند . تنها شمار اندكى از آنها كه در كنار پيامبر ( ص ) مانده بودند « 1 » ، تلاش مىكردند تا شايد از ميان نيروهاى قريش راهى باز كنند و محاصره را بشكنند .
بسيارى از مسلمانها در اين راه به شهادت رسيدند و مشركان موفق شدند خود را به پيامبر ( ص ) بسيار نزديك كنند . يكى از آنها با پرتاب سنگى دندان پيشين آن حضرت را شكست . رسول خدا ( ص ) بدون اعتنا به اين جراحت ، همراه باقيماندهء يارانش در حركت بود . ناگهان در گودالى كه ابو عامر بر سر راه مسلمانان كنده بود ، فرو افتاد .
حضرت على بن ابى طالب ( ع ) دويد و دست آن حضرت را گرفت و طلحة بن عبيد الله آن حضرت را بلند كرد تا بر سر پا ايستاد .
ج - لبهء تيز حملهء مشركان متوجه از ميان بردن پيامبر ( ص ) و يارانش بود و يك تن از آنها فرياد زد : « محمد كشته شد . » اما ياران پيامبر ( ص ) در راه دفاع از وى جانفشانى مىكردند .
امّ عماره ( نسيبهء خزرجى ) در آغاز روز با مشكى آب بيرون آمد و در ميان مسلمانان مىچرخيد و زخمىها را سيراب مىكرد . هنگامى كه مشركان مسلمانان را محاصره كردند و جان شخص پيامبر در معرض اين خطر غافلگير كننده قرار گرفت ، نسيبه مشك
هامش
( 1 ) - شمار كسانى كه همراه رسول خدا ( ص ) ايستادگى كردند چهارده تن بود . هفت تن از مهاجران كه ابوبكر نيز در ميان آنها حضور داشت ؛ و هفت تن از انصار . ر . ك . طبقات ابن سعد ، ج 2 ، ص 42 .