استفادهء آلمانها قرار گيرد ، به وسيلهء مسلمانان ابتكار گرديد . « 1 »
محاصرهء اقتصادى
مسلمانان مهمترين راههاى تجارى ميان مكه و شام را مورد تهديد قرار دادند و امنيت قريش را در آن راهها سلب كردند . اين امر براى تجارت قريش كه تنها راه معاش مكّيان بود پى آمدهاى بسيار ناگوارى داشت . با نا امن شدن راه تجارى مكه - شام و تلاش مسلمانان براى محروم ساختن قريش در استفاده از آن راه ، مكه در خطر محاصرهء اقتصادى قرار گرفت .
هامش
( 1 ) - آلمانىها مدعىاند كه آنان اولين كسانى هستند كه شيوهء نامههاى سرى را ابتكار كردهاند . اما جاى هيچ ترديدى نيست كه نخستين كسى كه چهارده قرن پيش اين اسلوب را ابتكار كرد ، رسول خدا ( ص ) بود .
( )