پيامبر ( ص ) ، اعراب حامى دين گرديدند ، بر اوضاع اجتماعى حاكم شوريدند و سرانجام به سرورىِ ديگر ملل نايل آمدند . آنان مشعل رسالت را فرا راه خود نهادند و در دنيا به راه افتادند و همراه آن حضرت به جهاد پرداختند . اندك تأملى در اين تحول عظيم نشان مىدهد كه رسول خدا ( ص ) خردمندترينِ جهانيان بوده است .
رسول خدا ( ص ) در پرتو خرد خويش ، در زمينههاى جنگ ، حكومت ، مديريت ، سياست ، اقتصاد و جامعه و غيره اسلوبهاى نوينى ابتكار فرمود . در جنگ بدر نظام صف را پديد آورد و در غزوهء احزاب خندق را كند و در غزوهء حديبيه با قريش به گفتوگو پرداخت و با آنها معاهداتى بست كه نتايج سودمند آن بعدها آشكار شد . آن حضرت براى نيل به پيروزى در نبرد با دشمنان ، از ابزارهاى نوين كمك مىگرفت و آنان را سرگشته و حيران مىساخت .
از بارزترين و مهمترين ويژگيهاى عقلى رسول خدا ( ص ) ، حكمت ، تفكر و نگرش در پيامد كارها بود كه در صحنههاى گوناگون نبرد تجلى مىيافت . براى مثال ، نخستين پيكارگران را از ميان مهاجران ( نه انصار ) برگزيد . دليل چنين گزينشى از سوى آن حضرت وجود عوامل زير بود :
1 . بر طبق پيمان عقبهء دوم انصار تنها وظيفهء دفاع از پيامبر ( ص ) را در مدينه پذيرفته بودند .
2 . اين عمل موجب مىشد كه انصار به جايگاه نظامى مهاجران پى ببرند .
3 . اين رفتار به انصار مىفهماند كه قطع نظر از پيمان عقبه بايد همراه مهاجران در جنگ شركت جويند .
همچنين پيامبر خدا ( ص ) با برقرارى پيمان با قبايل مجاور به منظور تسلط بر راههاى ساحلى كه در آمد و شد كاروانهاى قريش به سرزمين شام پيموده مىشد ، خردمندى خويش را آشكار ساخت .
در غزوهء احد به تيراندازانى كه در كوه مستقر بودند فرمان داد كه تا دستور بعدى جايگاهشان را ترك نكنند ، اما پس از آنكه تيراندازان به تصور شكست دشمن ، بر خلاف فرمان آن حضرت دره را ترك كرده به جمع غنائم پرداختند ، ديديم كه روند حوادث ميدان نبرد به نفع دشمن تغيير كرد .
پيامبر خدا ( ص ) با يهود و منافقانى كه در مجاورتش بودند ، داد و ستد مىكرد و با حكمت و موعظهء حسنه آنان را دعوت مىفرمود .
آيين نبرد در عصر پيامبر ( ص ) ( فارسي ) — صفحة 53
مساهمون: ضاهر وتر
ص٥٣