نيز آن حضرت به جنگ موانع ( جنگ خندق ) مبادرت ورزيد . پيش از آن عربها خندق را نديده بودند و با آن آشنايى نداشتند . چون آن حضرت دريافت كه دشمنان براى او نقشههاى شومى در سر دارند ، با اصحابش به مشورت پرداخت و سرانجام رأى سلمان فارسى مبنى بر حفر خندق را پذيرفت و به اين ترتيب شيوهء ابداعى و بىمانند جنگ موانع و ايدههاى دفاعى و سلاحهاى مورد نيازش را با يكديگر هماهنگ ساخت .
از پيامدهاى اين شيوه ، سردرگمى دشمنانى بود كه نسبت به روش مقابله با مانع ناآگاه بودند و بدون عبور و شكافتن خندق ، سرافكنده و نوميد بازگشتند و به سبب تأثير عظيم اين حفارى ، آن جنگ ، « غزوه خندق » نام گرفت .
همچنين رسول خدا ( ص ) به جنگ شهرى و خيابانى اقدام فرمود . جنگ شهرى اسلوبى است كه با دقت و دشوارى بيشترى همراه مىباشد ، زيرا امكان مقاومت ، ايستادگى و سرسختى نيروى مدافع بسيار است . فتح مكه نمونه يك پيكار تمام عيار [ شهرى ] بود . ارتش اسلامى پس از كامل ساختن حلقهء محاصره از چهار سو به شهر درآمد . در همه سوى شهر ، نيروى نظامى ، تجهيزات جنگى و فرماندهى مناسب تعبيه شده بود . نكته شگفتانگيز و قابل توجه در آن نبرد عظيم اين بود كه سپاه اسلام با آن شمار بسيار به هنگام ورود به مكه خونريزى به راه نينداخت و مانند چنين رفتارى تا به امروز ديده يا شنيده نشده است .
در همهء نبردهاى رسول خدا ( ص ) عليه دشمنانش اين عناصر مشترك و دايمى به چشم مىخورد : سبكبارى و سرّى بودن حركتها ، غافلگيرسازى كامل دشمن با رعايت تحرك پنهانى و خدعه ، انتخاب زمان و مكان مناسب و نيز فرمانده لايق براى هر مأموريت ، به طورى كه همهء مأموريتها به نحو احسن انجام مىشد . رسول خدا ( ص ) براى رسيدن به سطح مطلوب و مورد انتظار روحيه معنوى سپاه اسلام ، به اقدامهاى زير مبادرت مىورزيد :
1 . شركت مستقيم براى ارزيابى شرايط جنگى در سطوح تاكتيكى و استراتژيكى در خلال نبرد و پيش و پس از آن .
2 . شناخت پيشآمدهاى احتمالى كه بايد نسبت بدان احاطه كامل داشت .
3 . به دست گرفتن كامل ادارهء ميدان جنگ .
4 . احاطه كامل به همه اوضاع و احوال .
آيين نبرد در عصر پيامبر ( ص ) ( فارسي ) — صفحة 21
مساهمون: ضاهر وتر
ص٢١