گوناگون ، روحيهء انقلابى و معنوى مردم را برمىانگيخت و آنان را تشويق مىكرد . در نتيجه به عادلانه بودن آرمان و شرافتمندانه بودن هدفشان ايمان مىآوردند و اين امر آنان را به انجام هرگونه ايثارى وامىداشت .
همچنين ابتكارهاى نظامى رسول خدا ( ص ) در آشفتهسازى ، خرد كردن شوكت و شكست دشمن تأثيرى عظيم داشت .
موارد ياد شده اگر بر چيزى دلالت كند ، همانا نبوغ فرمانده كل و صفات ممتاز فرماندهى بى مانند اوست . رهبرى آن حضرت همهء جنبههاى سياسى ، نظامى ، ادارى را در بر مىگرفت و ايشان نسبت به همهء اصول و مبانى نظامى در دو سطح تاكتيكى و استراتژيكى آگاه بود .
2 . تعليم و تربيت اسلامى كه مورد تأكيد رسول خدا ( ص ) بود ، به عناصر سپاه اسلام نيروى جديدى بخشيد كه پيش از آن براى عربها ناشناخته بود . اين نيروى جديد ، قدرت معنويت بود كه اسلام وجود مسلمانان را از آن لبريز ساخت و آنان را واداشت تا جان عزيز و گرانبهاترين چيزهايى را كه در اختيار دارند در راه نشر و حمايت دين جديد ايثار كنند . آنچه مسلمانان را به اين جهتگيرى وامىداشت ، پاداش تضمين شدهء نيكوى دنيا و آخرت بود .
از امتيازات سپاه اسلام ، همانا وحدت فرماندهى ، فداكارى و فرمانبردارى كامل نسبت به فرمانده كل بود . حقيقت ياد شده چندين بار و در چند جا بر زبان سپاهيان اسلام جارى گرديده است . از آن جمله گفتهء مقداد بن عمرو خطاب به رسول خدا ( ص ) پيش از غزوهء بدر است كه « اگر ما را به بَرْك الغماد - جايى در يمن - ببرى ، تا همانجا راه تو را از دشمن هموار خواهيم ساخت » . و گفتهء سعد بن معاذ كه « اگر ما را به اين دريا بفرستى ، همراه تو وارد مىشويم و هيچ كدام از ما سرپيچى نخواهد كرد » .
دعوت رسول خدا ( ص ) به اسلام ، دعوتى مسالمتآميز بود و مادام كه دشمنان قساوت به خرج نداده و ستم نمىكردند ، مسلمانان نيز متوسل به زور نمىشدند . جنگ در حقيقت استفاده از زور براى رفع زورگويى بود . از اين رو ، جنگهاى رسول خدا ( ص ) از نخستين غزوهها بر پايههايى استوار گشت كه سپاه اسلام هرگز از آنها سر بر نتافت . آن اصول اينها بودند :
آيين نبرد در عصر پيامبر ( ص ) ( فارسي ) — صفحة 161
مساهمون: ضاهر وتر
ص١٦١