1 . امكانات جنگى خودى و دشمن .
2 . نوع جنگ ؛ هجومى يا دفاعى و يا درگيرى در مناطق مستحكم ( دژها ) .
3 . انواع سلاحهاى مورد استفاده .
4 . آمادگى جنگى و شرايط زمين .
5 . شب يا روز بودن زمان جنگ .
6 . روحيهء رزمندگان .
7 . آمادگى و هوشيارى .
ميزان امكانات طرفين در جنگ بدر روشن است . جنگ خندق دفاعى و غزوهء فتح هجومى بود . درگيرى با دژها ، توجه به شرايط زمين و زمانبندى نبرد در جنگ خيبر كه در سپيده دمان آغاز گشت ، مصداق داشت . در غزوهء طايف ، مسلمانان از سلاحهاى گوناگون استفاده كردند . در جنگ بنى قريظه آمادگى نظامى وجود داشت و هوشيارى آنان در غزوه ذات الرقاع بارز بود .
خسارتهاى سپاه اسلام در جنگهاى دفاعى نخستين زياد بود . براى مثال شمار شهيدان در جنگ بدر چهارده تن ، در احد هفتاد تن و در خندق شش نفر بود . اما در جنگهاى هجومى ، شمار شهيدان در غزوهء موته هشت تن ، در فتح مكه دو تن و در حنين چهار تن ، و در درگيرى با دژها ، شمار شهيدان در خيبر پانزده تن ، و در طائف دوازده تن بود ، و در محاصره دژهاى بنىقينقاع ، بنىنضير و بنى قريظه هيچ كس شهيد نشد .
اما در سريههاى جنگى ، سريهء محمد بن مسلمه براى تأديب بنى ثعلبه ، ده كشته ، سريهء بشير بن سعد انصارى بر سر بنى مره ، سى كشته ، سريهء ابوالعوجا سلمى بر سر بنى سليم ، پنجاه كشته و سريهء كعب بن عمير غفارى براى تنبيه بنى قضاعه ، پانزده كشته دادند . در سريههايى كه دشمن خيانت كرد و به مسلمانان كمين زد ، خسارت بئر معونه هفتاد كشته و سريه رجيع ده كشته بود .
چنان كه ملاحظه مىشود ، خسارت جنگهاى دفاعى بيش از جنگهاى هجومى بود . علت آن كسب آموزشها و مهارتهايى بود كه سپاه اسلام پس از غزوهء خندق كسب كرده بودند .
علل بالا بودن خسارت سريههاى جنگى اينها بود :
1 . كم احتياطى فرماندهان .
آيين نبرد در عصر پيامبر ( ص ) ( فارسي ) — صفحة 153
مساهمون: ضاهر وتر
ص١٥٣