25 - 1 . جنگ موانع ( خندقها )
تاريخ پيدايش جنگ موانع به دوران پيدايش جنگ و شكلگيرى نيروهاى نظامى باز مىگردد . از جمله موانع ، خندقهايى بود كه ايرانيان و روميان مورد استفاده قرار مىدادند ، ولى دربارهء استفاده از موانع به وسيلهء عربها پيش از اسلام هيچگونه گزارشى ثبت نشده است .
در جنگ خندق ، پيامبر خدا ( ص ) به منظور دفع هجوم احزاب به مدينه و رسيدن به آن ، در سوى شمال و غرب آن خندقى حفر كرد . آن حضرت پس از انتخاب محل مناسب براى حفر كانال ، آن را براى سپاهيانش نشانهگذارى فرمود كه در طول جبههء جنگ يعنى از « مذاذ » تا « ذباب راتج » امتداد داشت . كار حفر خندق به دست سپاهيان اسلام به پايان رسيد و براى حفر آن از بيل و كلنگ و براى حمل خاك از زنبيلهاى بزرگ استفاده گرديد . همچنين جانپناههايى در سوى خودى ايجاد كردند و سويى از كوه سلع كه امكان نفوذ دشمن مىرفت سنگربندى شد .
كانال به سوى نيروهاى خودى راه داشت . در هنگام حفارى در جاهاى سفت زمين آب مىريختند ، سپس با كلنگ حفر مىكردند و كار به همين منوال ادامه مىيافت .
درازى خندق نزديك به پنج هزار ذرع يعنى معادل دو كيلومتر و عرض آن به نه ذرع يعنى معادل چهار متر و عمق آن به پنج تا هفت ذرع يعنى معادل سه متر بالغ مىشد . مسلمانان كار حفر خندق را در مدت شش روز به پايان بردند .
در طول خندق ، رزمندگان اسلام با سلاحهاى معمول خود مقابل دشمن كه در پشت كانال اردو زده بود ، موضع گرفتند و شكافهايى را كه احتمال نفوذ دشمن از آنها مىرفت ، حراست مىكردند . همچنين نيروهاى گشتى پيوسته سرگرم فعاليت بودند .
دستههاى سپاه اسلام و لشكر احزاب هنگام رويارويى ، به وسيله تير يعنى سلاح دور برد آن دوران يكديگر را هدف قرار مىدادند . چنانچه دشمن موفق مىشد كه با گذشتن از خندق به كناره مقابل يورش برد ، شمشير مورد استفاده قرار مىگرفت ؛ همانطورى كه هنگام عبور يك گروه جنگى رخ داد و در پى آن عمرو بن عبدود به قتل رسيد و بقيه به پشت كانال عقبنشينى كردند .
همچنين سپاه اسلام از سنگهايى كه در طول جبهه انباشته بودند ، استفاده مىكردند . آنان توانستند در طول مدت جنگ كانال را حراست كنند و همه تلاشهاى دشمن را خنثى سازند .
اين بود سرگذشت جنگ خندق كه با جنگهاى امروزى جز از جنبه نوع سلاحى كه آن روز و امروز استفاده مىشود ، تفاوت چندانى نداشت .