4 . واكنش فورى ؛ و آن واكنشى است كه بلافاصله پس از تجاوز و با سرعت به كار گرفته مىشود و آنچنان شديد و كوبنده است كه ارادهء دشمن را فلج مىكند و بر او خسارتهاى جبرانناپذير وارد مىسازد ، چنانكه در دو غزوهء بدر اولى و غابه پيش آمد .
12 - 1 . مسيرهاى حركت نيروها
رسول خدا ( ص ) راهى را كه از مدينه به دشمن منتهى مىشد ، تعيين مىفرمود ، مانند غزوههاى بدر ، حديبيه و خيبر . نيز ترتيب حركت نيروها ( گشتى شناسايى - جلودار - عمده قوا - عقبدار ) را مشخص مىساخت . شمار محورها نيز از سوى ايشان تعيين مىگشت ، مانند محورى كه نيروها از مدينه به تبوك و از مدينه به مكه پيمودند . ديگر از مواردى كه به وسيله پيامبر ( ص ) تعيين مىشد ، منطقهء رژه نيروها در دو منطقه « تجمع » و « استقرار » بود ؛ در غزوهء بدر مراسم رژه در منطقه تجمع ، در بُقَع و در منطقه استقرار در كنارهء نزديكتر يعنى در ميدان جنگ به اجرا درآمد . در جنگ احد سپاه در منطقهء شيخين رژه رفت و در سريه اسامة بن زيد ، اين كار در منطقهء جرف انجام پذيرفت .
زمان استراحت شبانه و روزانه - چنان كه در دو غزوهء بدر و تبوك اتفاق افتاد - و نيز نقاط استقرار نيروها از سوى پيامبر ( ص ) معين مىگشت .
رسول خدا ( ص ) براى نيل به هدف كوتاهترين راه را مىگزيد و آن را از ديد و مراقبت دشمن پنهان مىداشت . آن حضرت تا جاى ممكن مسيرهاى حركت و دو منطقهء تجمع و استقرار را به نحوى انتخاب مىكرد كه در آن نقاط آب فراهم باشد . به سپاهيان سفارش مىكرد كه از فرياد زدن و حركات و كارهايى كه موجب جلب توجه دشمن گردد مانند صدا ، زنگ ، نور ، تكروى و پيشى گرفتن از نيروها بپرهيزند . براى پنهان كارى و فريب هر چه تمامتر دشمن ، حركت شبانه را اجرا مىكرد ، و مسيرهاى غير مستقيم به سوى دشمن را مىپيمود ، چنانكه در سريهء عبدالله بن جحش و غزوهء فتح مكه رخ داد .
آن حضرت به نيروهايش فرمان مىداد كه در رسيدن به مكانهايى كه موقعيت جنگى و تداركاتى مناسب دارد ، بر دشمن پيشى بگيرند . به منظور تأمين حركت نيروها برخى از عناصر و گشتيهاى شناسايى را از سپاه جدا مىكرد و به ميزان لازم نگهبان مىگماشت . در حركت ، سپاهيان اسلام يا پياده بودند يا بر شتر سوار مىشدند .