4
و اين بحث طولانى در پيرامون جنبش فكرى در عصر موحدين را در اندلس با سخنى كوتاه از سير هنر در اين عصر به پايان مىآوريم .
در عصر موحدى در اندلس و مغرب در عرصهء هنر نيز جنبشى پديد آمد . شاهد آن كاخها و بناهاى سترگى است كه در خلال اين عصر چه در مغرب و چه در اندلس احداث شده و داراى خصوصيات فنى خود هستند . بسيارى از آنها تا به امروز هم باقىاند و از پيشرفت علوم هندسى و فنون معمارى در اين عصر حكايت دارند .
موحدين ، در آغاز به ساختن بناهاى دينى پرداختند كه از لحاظ زرق و برق ظاهرى چندان اهميتى نداشتند . اما از آن هنگام كه خلافت موحدى به دست عبد المؤمن به صورت يك پادشاهى دنيوى درآمد آثار معمارى موحدين هم دگرگون شد و از لحاظ آب و رنگ و فخامت ظاهرى صبغهء بناهاى ملوك را به خود گرفتند . اين گرايش از اواخر عهد عبد المؤمن كه خواست در جبل طارق يك شهر سلطنتى بسازد تا محل فرود آمدن خليفه و فرزندان او باشد آغاز گرديد . اين شهر عرصهاى شد براى ظهور و هنرنمايى برخى از معماران آن عصر كه پرشكوهترين كاخها را احداث كردند ، از قبيل حاج يعيش المالقى . موحدين در اشبيليه پايتخت خود در اندلس هم بناهاى فخيم برآوردند و ما از كاخهاى بزرگ موحدين در خارج اشبيليه در برابر باب جهور در ايام خليفه ابو يعقوب يوسف ياد كرديم و از سرابستانهاى زيبا و دلكش آن سخن گفتيم . و گفتيم كه مسجد جامع بزرگ اشبيليه به دست خليفه ابو يعقوب يوسف و پسرش خليفه ابو يوسف يعقوب المنصور احداث گرديد و المنصور فرمان داد كه صومعه ( منارهء ) بزرگ آن را ( كه اسپانيائيها امروز لا خير الدا مىنامند ) بنا كنند . موحدين همچنين در قرطبه پايتخت قديم خلافت نيز بناهايى احداث كردند . قصر السيد ابو يحيى بن ابى يعقوب يوسف بن عبد المؤمن در خارج شهر بر كنار رود بزرگ با آن طاقهاى عظيم يكى از اين بناهاست . پسرش السيد ابو ابراهيم اسحاق در ايامى كه والى غرناطه بود قصر بزرگ و شكوهمند خود را بر ساحل رود شنيل بنا نمود و امروز هنوز برجاى است . موحدين