عبد الملك بن زهر است كه به مسائل جزيى در طب ، پرداخته است و هم از آثار اوست « كتاب فى الحيوان » . ابن رشد در فقه و اصول نيز چند اثر دارد . و هم از اوست كتاب « تهافت التهافت » در رد كتاب « تهافت الفلاسفهء » غزالى و كتاب « منهاج الادله » در علم اصول و رسالهء « فصل المقال فيما بين الحكمة و الشريعه من الاتصال » و « كتاب المقدمات » و « كتاب بداية المجتهد » در فقه و غير آن . علاوه بر اين او را رسائل ديگرى است در فلسفه و طب و اصول و منطق كه جاى ذكر همهء آنها نيست .
دانشمندان غربى ابن رشد را از زمانى دراز مىشناختهاند بويژه او را از بزرگترين فلاسفه و اطباى مسلمين بلكه بزرگترين فلاسفه و اطبا در هرجا و هر زمان مىشمارند .
ابن رشد در غرب بويژه به وسيله شروح او بر فلسفهء ارسطو اشتهار دارد . شروح او به لاتينى ترجمه شده و در توسعهء تفكر غرب از قرن سيزدهم ميلادى مؤثر بوده است .
فقها و طلبه موحدى نتوانستند وجود ابن رشد را برتابند دشمنى با او آغاز كردند و در نزد خليفه المنصور زبان به سعايت او گشودند و او را به انحراف و فساد عقيده متهم ساختند . خليفه نيز با آنكه او را گرامى مىداشت تحت تأثير القاآت آنان قرار گرفت و فرمان داد فيلسوف و برخى ياران و شاگردانش را به محاكمه كشند . عاقبت او را به اليسّانه نزديكى غرناطه - در سال 591 ه - تبعيد كردند . ابن رشد نزديك به سه سال در تبعيدگاه بود عاقبت خليفه او را عفو كرد و به سال 594 به مراكش بازگرديد ولى پس از اندكزمانى در نهم ماه صفر سال 595 ه / دهم دسامبر سال 1198 در سن هفتاد و پنج سالگى چشم از جهان فروبست . در باب موارد اتهام و فرمان خليفه در باب اتهام او قبلا سخن گفتهايم . « 26 »
( * * * ) ابو عمران موسى بن ميمون بن عبد الله القرطبى الاندلسى الاسرائيلى طبيب و فيلسوف يهودى به سال 530 ه / 1135 م در قرطبه متولد شد . نام يهودى او موشهميمون بود . در قرطبه علوم اوايل و رياضيات و فلسفه را نزد اقطاب زمان خود
هامش
( 26 ) . التكمله شماره 1497 . المعجب ص 134 و 136 و 174 و 175 . البيان المغرب ص 202 الذيل و التكمله نسخهء خطى موزهء بريتانيا ، مجلد پنجم .