بمرد و پسرش ابو يوسف يعقوب به جايش نشست ، ابن طفيل طبيب خاص خليفه شد ولى عمرش به دراز نكشيد و در سال 581 ه / 1185 م در مراكش درگذشت و خليفه بر جنازهء او حاضر شد و نماز خواند . « 22 »
مشهورترين آثار او رساله « حى بن يقظان » يا « اسرار الحكمة المشرقيه » است و ارجوزهاى در طب و رسالهاى در نفس و نيز كتابها و رسائل ديگرى كه به ما نرسيده است . خوشبختانه رساله « حى بن يقظان » از گزند حوادث مصون مانده و به دست ما رسيده است ، اين رساله هرچند مختصر است و از پنجاه صفحه افزون نيست ، به سبب موضوع مهم و در عينحال جالب آن نظر متفكران را به خود جلب كرده و به زبانهاى مختلف ترجمه شده است . « 23 »
( * * * ) ابو الوليد محمد بن احمد بن محمد بن احمد بن رشد ، فرزند يكى از خاندانهاى علمى و اصيل قرطبه است . به سال 520 ه / 1126 م در آنجا متولد شده و درس خوانده است . ابو الوليد حديث را از پدرش ابو القاسم احمد و ابن بشكوال و ابو مروان بن مسره فرا گرفت و علم طب را نخست نزد ابو مروان بن جرّيول البلنسى و سپس نزد استاد خود عبد الملك بن زهر آموخت . همچنين نزد فقهاى بزرگ زمان خود علم فقه خواند و از ميان علوم بويژه در طب و فلسفه سرآمد همگان شد . چون به سى سالگى رسيد از مولد خود قرطبه بيرون آمد و به اشبيليه رفت . دولت مرابطين در آن ايام روى در زوال نهاده بود و دولت موحدين در برابر آن قد علم كرده بود . والى موحدى اشبيليه چنان كه گفتيم ، امير عالم السيد ابو يعقوب يوسف بن عبد المؤمن بود ، ابن رشد به دو پيوست و مورد توجه او قرار گرفت . از نشانههاى اين توجه آن بود كه به قضاى شهر اشبيليه و سپس به قضاى قرطبه منصوب شد . از فوايدى كه در سفر اشبيليه نصيب او شد ، استفاده از درس
هامش
( 22 ) . رجوع كنيد به الاحاطه ، نسخهء خطى اسكوريال 1673 العزيرى برگ ، 5 - 75 . المعجب ص 134 - 135 .
( 23 ) . رسالهء حى بن يقظان راekcokcoPبه لاتينى ترجمه كرد و در سال 1671 با عنوانsuhposolihP،sutcadidotuAدر آكسفورد منتشر نمود و نيز در سال 1708 به قلمylkcOبه انگليسى و در سال 1900 به قلمreituaGو در سال 1900 به قلم مشتشرقseugioB snoPبه اسپانيايى ترجمه شده است .