( * * * ) در اواخر عصر موحدى و پس از آن به اندكزمانى ، شمارى از مورخين و اصحاب معاجم و سير ظهور كردند كه از منابع سرشار ما در نگارش تاريخ اين عصر بودهاند . از اين شمار است ابو عبد اللّه محمد المراكشى معروف به ابن عذارى صاحب مجموعهء جليل القدرى در تاريخ اندلس و مغرب به نام « البيان المغرب » . ما در آغاز اين كتاب در فصل نقد مأخذ به اهميت آن اشارت كرديم . از زندگى ابن عذارى اطلاعات چندانى نداريم جز اينكه مىدانيم در نيمهء دوم قرن هفتم و اوايل قرن هشتم مىزيسته و در سال 712 ه چنان كه خود در كتاب خود آورده است زنده بوده شايد اندكى پس از اين تاريخ وفات كرده است . « 71 »
( * * * ) ابن القطان صاحب كتاب « نظم الجمان » در عصر خليفه المرتضى زنده بوده و ما در آغاز كتاب در نقد مآخذ به آن اشاره كرديم .
( * * * ) احمد بن ابراهيم بن الزبير ، مشهور به ابن الزبير ، از جيان بود . در سال 627 ه در آن شهر متولد شده و در سال 708 در غرناطه وفات كرد . مجموعهاى نفيس از تراجم رجال به نام « صلة الصله » كه ذيل « الصلهء » ابن بشكوال است برجاى نهاده است حاوى شرححال رجال عصر موحدين و مرابطين . « 72 »
( * * * ) ابو عبد اللّه محمد بن عبد الملك بن محمد بن سعيد الانصارى الاوسى المراكشى .
فقيهى جليل القدر بود و مورخى ثقه . چندى قاضى جماعت بود . از او مجموعهاى بزرگ در تراجم احوال رجال مغرب و اندلس برجاى مانده شامل چند جلد ضخيم كه پنج جلد آن در كتابخانههاى موزهء بريتانيا و كتابخانه ملى پاريس و دار الكتب المصريه پراكنده است و نيز بخشى از آن در اسكوريال است . ما در نقد مآخذ در آغاز كتاب از آن ياد كرديم . از زندگى مؤلف آن چيز فراوانى نمىدانيم جز آنكه او در نيمهء دوم قرن هفتم هجرى مىزيسته و در اواخر قرن هفتم و شايد اوايل قرن هشتم وفات كرده است .
هامش
( 71 ) . رجوع كنيد به البيان المغرب ، القسم الثالث ، ص 454 .
( 72 ) . كتاب صلة الصله به اهتمام لوى پروونسال منتشر شده است . شرححال ابن الزبير در مقدمهء آن ( ص ه ) منقول از تكملهء ابن عبد الملك آمده است .