موحدين اشبيليه را مركز حكومت خود در اندلس قرار دادند و اشبيليه در پرتو عنايت ايشان به صورت بزرگترين شهرهاى شبه جزيره درآمد با كاخها و باغهاى پرشكوه .
مسجد جامع اشبيليه پس از مسجد جامع قرطبه بزرگترين مساجد جامع اندلس بود و منارهء بلند آن كه امروز به برج ناقوس كليسا تبديل شده هنوز شكوه و زيبايى خود را حفظ كرده است .
سقوط اشبيليه در باقى شهرهاى اندلس كه هنوز به دست مسيحيان نيفتاده بود تاثيرى نوميدكننده داشت و در مغرب و ديگر انحاء عالم اسلامى تاثيرى دردناك . شعرا در رثاى آن - حتى قبل از آنكه به كلى به دست دشمن افتد - مرثيههاى دلگداز سرودهاند .
5
سقوط اشبيليه هشدارى بود براى شهرهاى نزديك به آن بويژه شهرهاى غربى كه از بقيه شهرهاى اندلس جدا افتاده بودند .
چون فرناندوى سوم از تنظيم امور مملكت اشبيليه فراغت يافت قواى خود را براى فتح ديگر شهرهاى آن منطقه به سوى شرق و جنوب گسيل داشت . از كيفيت سقوط اين شهرها آگاهى بسيارى نداريم ولى در روايات مسيحى آمده است كه فرناندوى سوم پس از فتح اشبيليه توانست سلطه خود را به شريش و شذونه و القلعه و قادس و شلوقه و اركش و البريجه و روطه يا روضه بسط دهد « 25 » . بعضى را به فتح و بعضى را به صلح گرفت .
در سال 1249 م / 647 ه كار فتح اين شهرها نيز به پايان آمد . . .
شهرهايى در ولايت غربى ، واقع در غرب وادى الكبير بودند تا اراضى پرتغال ، بيشترشان تحت سلطهء قاضى شعيب بن محفوظ نيرومندترين زعماى اين منطقه بود .
هامش
( 25 ) . نام شهرها به ترتيب به اسپانيايىzereJ , ainodeS anideM , alaclA , zidaC , racuL naS , socrA , ajirbeL , atoR .