راه از بذل كوشش و بذل مال دريغ نورزيد . گويند كتابخانهاى كه او در اين زمينه گرد آورده بود به اندازهء كتابخانه عظيم عصر الحكم المستنصر اموى بود . المراكشى از مردى ، از اهالى اشبيليه ياد مىكند موسوم به ابو الحجاج المرانى كه مجموعههاى عظيمى از كتب طب و فلسفه داشت . عمال خليفه كه درصدد جمعآورى كتب بودند از اين گنجينه خبر يافتند . ابو الحجاج مىگفت كه اين كتابها در ايام آشوبهاى اندلس به دست پدرش افتاده است . « 29 »
از تأليفات خليفه ابو يعقوب يوسف كه به دست ما رسيده و حكايت از استادى او در علم حديث و علوم شرعى دارد يكى كتاب « الجهاد » است كه به كتاب « اعزّ ما يطلب » محمد بن تومرت ملحق شده . مؤلف در اين كتاب احاديثى را كه در فضيلت جهاد آمده است گرد آورده . و در آن از جهاد مالى نيز سخن گفته و احاديثى فراوان در تأييد فضيلت آن نقل كرده است . نام مؤلف در پايان كتاب آمده است . كتاب « الجهاد » در دههء آخر ماه شعبان سال 579 يعنى حدود نه ماه پيش از وفاتش به پايان آمده است . « 30 »
خليفه ابو يعقوب يوسف بن عبد المؤمن را به ساختن بناهاى عظيم شوقى وافر بود . از او كاخهاى پرشكوه كه سبب جاويد ماندن نام او شده برجاى مانده است و او در اين كار بر همهء خلفاى موحدين حتى همهء ملوك مغرب پيشى گرفته است . كافى است به بناهاى او در اشبيليه ، پايتخت دولت اسلامى اندلس اشاره كنيم .
از اينگونه بناهاست پل طريانه و مسجد جامع اشبيليه و صومعهء بزرگ آن كه به دست پسرش يعقوب المنصور به پايان آمد . همچنين كشيدن آب به اشبيليه و تجديد بناى باروهاى آن كه سيل ويران كرده بود و كاخها و بستانهاى موحدى در خارج شهر اشبيليه و بناى قصبهء ( قلعه ) بزرگ بطليوس و آوردن آب به آن . ويرانههاى اين قلعه كه هنوز برپاى است ، از استحكام آن حكايت دارد . و در پايان توسعهء شهر مراكش و اقدامات او براى زيباتر ساختن شهر ، كه پيش از اين از آنها ياد كرديم .
* * *
هامش
( 29 ) . المراكشى ، المعجب ص 133 و 134 .
( 30 ) . رجوع كنيد به فصل جهاد در كتاب مهدى بن تومرت ص 377 - 400 .