لشكر موحدين با دليرى تمام به دفاع پرداختند . در خلال اين نبرد جمعى از بزرگان موحدين و اندلسيان به خاك هلاك افتادند . حتى مسيحيان خود را به مقر خليفه رسانيدند و خليفه را زخمهاى سترك زدند . پس از پايان نبرد خليفه فرمان داد كه سپاهيان پراكنده شوند و هر دسته به قبيلهء خود پيوندد . سپس فرمان داد هرچه بر سر راه مىيابند ويران كنند و به آتش كشند و دستههايى از لشكريان را در سراسر درهء تاجه براى تحصيل ارزاق و گرفتن غنايم و اسيران فرستاد . در تمام اين مدت خليفه مجروح بر بستر خفته بود و پزشكانش ابن زهر و ابن طفيل و ابن قاسم به معالجهء او مشغول بودند . و خليفه هرچه بيشتر ناتوان مىشد . سپس فرمان حركت داد . او را در محفه نهاده مىبردند تا از درهء تاجه گذشتند . اين واقعه در هجدهم ماه ربيع الآخر سال 580 ه / بيست و نهم ژوئيهء سال 1184 م اتفاق افتاد . « 11 »
اين روايت كه نقل كرديم ، روايت قاضى ابو الحجاج است كه خود همراه با لشكر بوده و بازگشتن لشكر از ميدان جنگ و مجروح شدن خليفه ابو يعقوب يوسف و وفات او را در اثر آن جراحت ، به چشم خود ديده است . اما يكى ديگر از مورخان موحدين را كه او نيز معاصر وقايع بوده است روايت ديگرى است كه چون مسيحيان شنترين ديدند كه لشكر مسلمانان مواضع خود را ترك گفته و بازمىگردند از شهر بيرون آمدند و بر لشكرگاه موحدين زدند حتى خود را به خيمه امير المؤمنين رسانيدند . جمعى از سپاهيان كه بيشترشان از اعيان اندلس بودند به دفاع پرداختند تا بسيارى از ايشان كشته شدند . مسيحيان به درون خيمهء خليفه راه يافتند و يكى از آنان ضربتى بر شكم او زد و او يك دو روز بعد بمرد . موحدين قوت كردند و مسيحيان را مجبور به فرار ساختند . چون ايشان به شهر بازگشتند ، خليفه را نيز بر محفه نشانده از رود عبور
هامش
( 11 ) . ابن عذارى ، البيان المغرب ، القسم الثالث ص 137 و 138 ، بيشتر روايات تاريخ وفات خليفه را ماه ربيع الآخر نوشتهاند هرچند در روز آن ميانشان اختلاف است . تنها المراكشى روز هفتم رجب سال 580 ه / اكتبر 1184 ضبط كرده است . المعجب ص 147 ابن خلكان نيز از المراكشى پيروى كرده است .
وفيات الاعيان ج 2 / ص 494 .