محاذى برجهاى بلند قلعه شوند آنگاه بر سر آنها بيست قلعه كوب نصب كردند و بارو را فرو كوفتند « 1 » . متصديان اين گونه آلات طايفهاى از مردم بيارن بودند كه در محاصرهء بيت المقدس نيز شركت كرده بودند ، و در به كار گرفتن آنها مهارت داشتند .
محاصرهء سرقسطه هفت ماه مدت گرفت . ظاهرا بيش از آن مدتى بود كه آلفونسوى محارب و هم پيمانانش در نظر گرفته بودند . در همان هنگام كه مردم سرقسطه در درون بارو با رنج و زحمت دست به گريبان بودند ، لشكره مسيحيان هم از آغاز فرارسيدن پائيز در تنگناى معيشت افتاده بود ، تا آنجا كه مسيحيان مىخواستند از محاصره دست بردارند و بازگردند . ولى اسقف شهر وشقه و همتايانش آنان را در مقاومت دلير كردند و ذخاير كليساها را در اختيارشان گذاشتند كه به بهاى آنها آذوقه تهيه كنند « 2 » . در درون شهر هم گرسنگى چهره نموده بود و هر روز سختتر مىشد به ويژه آنكه مردم شهر آن سال فرصت جمعآورى محصول نيافته بودند و وارد كردن هرگونه خوردنى از بيرون ناممكن بود ، زيرا هم از خشكى و هم از رودخانه در چنبر محاصرهء خصم افتاده بودند . ماهها مىگذشت و حال مردم تباهتر مىشد . « تا آنجا كه هيچ خوردنى نماند و گرسنگى زور آور گرديد « 3 » » . در خلال اين احوال حادثهاى رخ داد كه مردم شهر را به كلى از توان مدافعه مأيوس كرد و آن وفات عبد اللّه بن مزدلى بود . مزدلى در اوايل ماه جمادى الآخر / سپتامبر سال 1118 م درگذشت . ظاهرا كسى از اهل شهر به جانشينى او برگزيده نشد و كار به هرجومرج كشيد و دورنماى عاقبتى وحشتناك آشكار شد .
در اينجا پيش از آنكه از پايان كار سرقسطهء اسلامى سخن بگوئيم ، سزاوار است بنگريم كه در خلال اين محاصره چه اتفاقات و حوادثى رخ داده است . آيا ميان مسيحيان و مسلمانان جنگى در گرفته يا نه و مرابطين چه وضعى داشتند و براى رهايى شهرى كه در محاصره افتاده بود چه اقداماتى كردهاند ؟
بيشتر روايات اسلامى از حوادث و وقايع ايام محاصره خاموشاند . تنها در
هامش
( 1 ) . ابن ابى زرع ، روض القرطاس ، ص 106 .
( 2 ) . لاكارا در مقالهء ياد شده .
( 3 ) . ابن ابى زرع . روض القرطاس ، ص 106 .