و قد ذاب جسمك فوق الفراش * حتى خضيت عن العود
فقلت و كيف ارى نائما * و راعى المنية بالمرصد « 1 »
ديگر از شعراى اين عصر ابو بكر بن قزمان ، امير زجل اندلسى است . او محمد بن عيسى بن عبد الملك بن قزمان زهرى نام داشت و از مردم قرطبه بود . در شعر و ادب براعت يافت . و در سرودن زجل استاد شد . ابن الخطيب او را در اين فن صاحب معجز مىشمارد و مىگويد فن زجل سرايى به دو آغاز شد و به دو پايان يافت و ابن خلدون او را امام زجلسرايان على الاطلاق مىخواند . در ايام جوانى به خدمت المتوكل بن الافطس صاحب بطليوس درآمد و در نزد او جاه و مقامى ارجمند يافت . چون دولتشان پايان گرفت به قرطبه بازگرديد گاه نيز به غرناطه مىرفت . چون ابن حمدين در قرطبه قيام كرد با او به مخالفت برخاست . ابن قزمان در رمضان سال 555 ه / 1160 م در قرطبه وفات كرد . زجلهاى ابن قزمان در اندلس و مغرب شهرت يافت . و در ديوانى خاص جمعآورى شده است . بسيارى از آن زجلها به زبان قشتالى ترجمه شد و در بارور شدن ترانههاى مردمى قشتالى اثرى عميق داشت . همچنين در ترانههاى پروانسى اثر گذاشت . در تحقيقاتى كه جديدا صورت گرفته بسيارى از ترانههاى ملى اسپانيا و ديگر امم مسيحى مجاور از زجلهاى ابن قزمان مايه گرفتهاند . از زجلهاى اوست :
قدر اللّه و ساق الخناس * الى وادى على عيون الناس
و لعبنا طول النهار بالكاس * و جاء الليل و امتد مثل القتيل « 2 »
هامش
( 1 ) . رجوع كنيد به ابن الابار التكمله ج 1 / ص 212 .
( 2 ) . رجوع كنيد به قلائد العقيان ص 187 . و الاحاطه . مخطوط ياد شده اسكوريال برگ 59 - 61 . ابن الخطيب و ابن خلدون در مقدمه ص 524 بسيارى از زجلهاى او را نقل كردهاند .