عرب پراكنده گرديد و متاع و زن و فرزندشان به دست موحدين افتاد . عبد المؤمن گفت از آنها نيكو نگهدارى كنند تا آنگاه كه هيئتهايى از قبايل رياح و اثبج به طلب حرم خود آمدند . عبد المؤمن آنان را به صاحبانشان بازگردانيد و صلات و انعامات بخشيد . و استمالت كرد و كار بدان پايان يافت كه براى شركت در جهاد اندلس نيرويى از عربها با او همراه شوند . « 1 » بعدا خواهيم ديد كه اين عربها در حوادث مغرب و اندلس چه تأثيرى داشتند و دولت موحدين چگونه همواره آنان را مورد نواخت خود قرار مىداد و از آنان يارى مىجست . بويژه در عهد خليفه ابو يعقوب يوسف پسر عبد المؤمن و خليفهء او اين تأثير آشكار است .
در ماه ذو القعدهء سال 555 ه / نوامبر سال 1160 م خليفه عبد المؤمن از دريا گذشت و وارد اندلس گرديد . عبور او از دريا حادثهء مهمى بود از مشهورترين حوادث زمان و نتايج مهمى در برداشت .
اما پيش از آنكه از عبور خليفهء موحدى به شبه جزيره سخن گوئيم ضرورى است كه حوادث اندلس را پيش از ورود موحدين به آن ديار بررسى كنيم .
هامش
( 1 ) . ابن الاثير ج 11 / ص 92 و 93 .