زناته نيز خيانت ورزيد . معز بن باديس شكست خورد و به قيروان بازگرديد . عربها لشكرگاه او را تاراج كردند . گويند سه هزار نفر از سپاهيان او كشته شدند . عربها قيروان را محاصره نمودند و محاصره بسى مدت گرفت . عربها آن حوالى را ويران كردند و هرچه بود به تاراج بردند . قبايل زغبه و رياح به گرد شهر حلقه زدند . اعيان و وابستگان به خاندان زيرى گريختند . بسيارى از مردم نيز به تونس مهاجرت كردند . عربها در همين اوان قسنطينه و همه اعمال آن را تصرف كردند و بلاد افريقيه را ميان خود تقسيم نمودند . اين وقايع در سال 446 اتفاق افتاد . طرابلس و حومه آن نصيب قبايل زغبه شد و باجه و متعلقات آن به مرداس از قبايل رياح رسيد . پس بار ديگر تقسيم كردند اين بار از تونس به جانب غربى را ، به بنى هلال دادند . بطون هلال عبارت بودند از رياح و زغبه و جشم و قره و اثبج و سفيان .
عائد بن ابى الغيث از شيوخ هلال بر تونس غلبه يافت و آنجا را تاراج كرد و ابو مسعود سوسه را به صلح گرفت . معز بن باديس ديد كه مملكتش از دست مىرود كوشيد به عربها تقرب جويد . سه دختر خود را به سه تن از امراى ايشان داد . اين سه فارس بن ابى الغيث و برادرش عائد و فضل بن ابى على المرادى بودند . ولى آن آرزو كه داشت تحقق نيافت ، به قيروان رفت و عربها در پى او بودند . چون از ايشان بيمناك بود راه خود به سوى ساحل كج كرد . عربها به قيروان داخل شدند و شهر را ويران و تاراج نمودند و زن و فرزند مردم به اسارت گرفتند و اموال معز بن باديس و متعلقان او را مصادره كردند . مردم قيروان به اطراف گريختند .
عربها سپس به مهديه تاختند و بر در شهر فرود آمدند و بر مردم سخت گرفتند و فساد و كشتار و تاراج به راه انداختند . زناته پس از صنهاجه ، مقاومت در برابر عربها را به عهده گرفت . عربها بر شهر غلبه يافتند و همهء ضواحى و اعمال آن منطقه را به تصرف خويش درآوردند . اوضاع افريقيه پريشان شد و راهها ناامن گرديد . عربها وحشتها آفريدند و بر قبايل صنهاجه و مغراوه و ديگر قبايل غلبه يافتند و نواحى طرابلس و قابس و زاب و بيشتر اعمال افريقيه را به حيطهء اقتدار خود درآوردند . « 1 »
هامش
( 1 ) . ابن خلدون ، العبر ج 6 / ص 13 به بعد .