سخت در رنج افتادند . چون فرنگان كثرت سپاه و عظمت ناوگان عبد المؤمن را مشاهده كردند دانستند كه از سرنوشت محتوم راه نجاتى براىشان نيست ده تن از سواران بيرون آمدند و نزد عبد المؤمن رفتند و از او براى فرنگان و اموالشان امان خواستند بدان شرط كه ايشان را آزاد بگذارد تا از شهر بيرون آيند و به ديار خود روند . عبد المؤمن خواست ايشان را اجابت كرد و برايشان كشتيهايى معين كرد كه با آن از دريا بگذرند . اين تصميمى حكيمانه بود زيرا گيوم و پادشاه صقليه تهديد كرده بود كه همهء مسلمانانى را كه در متصرفات او هستند خواهد كشت و اموالشان خواهد ستد و زن و فرزندشان به اسارت خواهد برد ، اگر عبد المؤمن مسيحيان مهديه را بكشد . با اين همه باز هم بسيارى از كشتيهايى كه مسيحيان را به صقليه مىبرد دستخوش طوفان و امواج شد و جمعى در دريا غرق شدند .
عبد المؤمن در بامداد روز عاشوراى محرم سال 555 ه / بيست و يكم ژانويه سال 1160 وارد مهديه شد . عبد المؤمن آن سال را سنة الاخماس ناميد . عبد المؤمن بيست روز در مهديه ماند و به ترتيب امور آن پرداخت . باروها را تعمير كرد و ذخاير و اقوات به آنجا كشيد . سپس ابو عبد اللّه محمد بن فرج الكومى را به امارت آن برگماشت و فرمانرواى سابق آن حسن بن على صنهاجى را نزد او نهاد و اقطاعات نيكو داد . بدينگونه عبد المؤمن توانست به تجاوز فرنگان صقليه بر ثغور افريقيه پايان دهد و آن نواحى از زير يوغ مسيحيان بيرون آورد و صولت اسلام بدان بازگرداند . از سال 543 ه / 1148 كه مهديه به دست فرنگان افتاد دوازده سال مىگذشت « 1 » .
در آغاز ماه صفر سال 555 ه عبد المؤمن از مهديه به مغرب بازگرديد . اما قبل از آنكه اراضى افريقيه را ترك كند ميان او و عربها در چند موضع نبردهايى واقع شد .
اين عربها بيشترشان از بطون هلال و سليم از قبايل مضر بودند كه از اوايل
هامش
( 1 ) . ابن الاثير ، الكامل ج 11 / ص 92 الحلل الموشيه ، ص 117 و 118 . ابن عذارى ، البيان المغرب بخش سوم ص 29 . ابن ابى زرع ، روض القرطاس ، ص 139 . الاستقصاء ، ج 1 / ص 155 و 156 .