در مقدمهء الموطأ ابن تومرت كه در سال 1323 ه / 1905 م در الجزاير چاپ شده آمده است « ما الموطأ ابن تومرت را با الموطأ امام مالك به روايت يحيى بن يحيى مطابقه كرديم آن را مختصر الموطأ مالك يافتيم . ابن تومرت اسناد احاديث را حذف كرده و برخى تقديم و تأخيرها در آن به كار داشته و مطالبى نيز بر آن افزوده است . . . » موطأ ابن تومرت شامل دو بخش است . بخش اول شامل كتب زير است :
الطهارة ، الصلاة ، الجنائز ، الصيام ، الاعتكاف ، الزكاة ، الحج ، الجهاد ، الايمان و النذور .
بخش دوم شامل كتب زير است : الضحايا ، الذبائح ، الصيد ، الاشربه ، الحدود ، النكاح ، الطلاق ، الرضاع ، البيوع ، الشفعه ، الرهن ، الاجاره ، المساقات ، الفرائض ، العتق ، المكاتب ، التدبير ، العقول ، القسامه ، التعدى ، الغصب ، الاقضيه و الجامع .
واضح است كه كتاب الموطأ ابن تومرت از ناحيهء تاريخى مورد توجه ما نيست ، جز آنكه از نگريستن در آن به فعاليت علمى و قدرت فقهى و اجتهاد او در آگاه كردن قوم خود به احكام دين ، پى مىبريم . شكى نيست كه كتابهاى او در ميان قومش به زبان بربرى نشر مىيافت ، تا از نفوذ بيشترى برخوردار شوند . از مزاياى علمى ابن تومرت توانايى او بود در دو زبان عربى و بربرى . وعظ و خطابهء او به زبان بربرى بود . از اينرو تا اعماق قلبشان نفوذ مىكرد . كتابهاى ابن تومرت بعد از قرآن و سنت در ميان اقوام موحدين - از هر قبيله - از احترام زيادى برخوردار بود . زيرا چون به زبان بربرى نوشته شده بود هركس مىتوانست آن را به دست آورد و بخواند و بداند .
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 220
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٢٢٠