بود . و مادرش از قومى است معروف به بنى يوسف از مردم مسكاله از اعمال سوس .
بنى يوسف خويشاوندان مادرى او هستند . در جايى به نام نومكران ، كه مكانى خشك و بىآب بود متولد شد . مردم آن حوالى را جز آب باران آبى نبود . خاندانش در آنجا سكونت داشتند . « 1 » پدرش را تومرت و امغار مىگفتند و معنى آن در زبان مصامده نورى است كه در مساجد افروخته مىشود . ازاينرو در تاريخ از او به الذائع ياد مىكنند . محمد بن تومرت را به لقب دينىاش نيز مىشناسند ، المهدى . مورخ او البيذق در تفسير كلمهء تومرت كه به نام پدرش پيوسته است چنين مىگويد ، كه نام پدرش عبد اللّه بود ، از زمان خردى او را تومرت بن وجليد مىگفتند . سبب آن بود كه چون زاده شد مادرش خوشحال شد و به زبان مردم مغرب گفت : « آتومرت آينوايسك آييوى » يعنى پسرم ، چقدر به تو شادمانم ! و چون از حال پسر خرد سالش مىپرسيدند مىگفت : « يك تومرت » يعنى شادمان است ازاينرو به تومرت شناخته شد و عبد اللّه كه نام نخستين او بود فراموش گرديد . « 2 »
محقق و مسلم است بىهيچ شائبهاى كه ابن تومرت از نژاد بربر است و منسوب به هرغه و مصموده . باوجوداين نظر به انتحال صفت المهدى و الامام المعصوم نمىتوان روايت انتساب او را به اهل بيت ناديده گرفت . زيرا مهدى منتظر از آن خاندان است . ازاينرو است كه در كنار نسب بربرى خالص او نسب ديگرى مىيابيم كه به اهل بيت بازمىگردد . در نسب بربرى او گويند : محمد بن تومرت بن نيطاوس بن ساولا بن سفيون بن انكليدس بن خالد . يا محمد بن عبد اللّه بن وجليد بن يا مصال بن حمزة بن عيسى و اين نسب دوم است كه به وسيلهء برخى روات بدينگونه تا اهل بيت ادامه مىيابد : عيسى بن عبيد اللّه بن ادريس بن ادريس بن عبد اللّه بن الحسن بن الحسن بن فاطمه بنت رسول اللّه . « 3 » و برخى نسب او را تا اهل بيت چنين برمىشمارند :
محمد بن عبد اللّه بن عبد الرحمان بن هود بن خالد بن تمام بن عدنان بن صفوان بن سفيان بن
هامش
( 1 ) . ابن القطان ، نظم الجمان ( مخطوط ياد شده برگ 14 ب ) .
( 2 ) . اخبار المهدى بن تومرت و ابتداء دولة الموحدين از ابو بكر صنهاجى معروف به البيذق .
به اهتمام لوى پروونسال ( پاريس 1928 ) ص 30 . همراه با ترجمه فرانسوى .
( 3 ) . البيذق ، اخبار المهدى بن تومرت ، ص 21 .