فصل چهارم كشاكش ميان آلفونسوى محارب و مرابطين
1 - نبرد بزرگ آلفونسو با اندلس
چند سالى از سقوط سرقسطه نگذشته بود كه اندلس مورد حمله واقع شد ، حملهاى كه در تاريخ جنگهاى مسيحيان از حيث وسعت و شدت نظيرى نداشت .
مراد لشكركشى بزرگى است كه آلفونسوى محارب پادشاه آراگون بدان دست زد . اين لشكركشى به تحريض مسيحيان معاهد صورت پذيرفت .
در جلد دوم اين كتاب از مسيحيان معاهد و وضع زندگى ايشان در سايه حكومتهاى اسلامى از عصر امارت و خلافت تا عصر ملوك الطوايف در اندلس ، سخن گفتيم و گفتيم كه معاهدين در سايه حكومتهاى اسلامى در عين آزادى مىزيستند و آزادانه شعاير دينى و سنتهاى خويش اجرا مىكردند و قضاتى كه از ميان ايشان انتخاب مىشد در محاكم برطبق قوانين خودشان رأى مىدادند . معاهدين به زبان خود سخن مىگفتند و از سوى حكومت اسلامى تحت فشار نبودند . مسيحيان معاهد در شهرهاى بزرگ اسلامى اسپانيا در ميان مسلمانان در عين صلح و صفا مىزيستند ، حتى در دستگاه دولتى صاحب مناصب و نفوذ بودند . البته در تواريخ مسيحيان موضوع به گونهء ديگرى مطرح شده كه مسيحيان معاهد ، قربانى ستم و سركوب مسلمانان بودهاند و از نظر مادى و معنوى در زير يوغ حكومتهاى اسلامى تباه مىشدهاند .