ديد كه چگونه سكونت بربرها در آن نواحى صعب العبور و دوردست آنان را عليه قدرت مركزى برانگيخت و هربار از سويى پرچم آشوبشان افراشته مىشد .
گويند كه موسى بن نصير پيش از آنكه در ماه ذوالحجهء سال 95 به مشرق روانه شود ، پسر خود عبد العزيز را به امارت اندلس برگزيد و او نخستين فرمانرواى مسلمانى بود كه در اندلس منصوب مىشد . موسى پسر ديگر خود عبد اللّه را امارت افريقيه داد . سليمان بن عبد الملك اين دو انتصاب را تصويب كرد . عبد العزيز بن موسى حدود دو سال در مقر فرمانروايى خويش بماند و در اين مدت در استحكام ثغور جد بليغ كرد و هر خروج و عصيانى را سركوبى نمود و چند شهر و دژ نيز بگشود و در تنظيم امور حكومت نو و ادارهء آن همتى شايان بروز داد . عبد العزيز ديوانى تأسيس كرد تا احكام شريعت را با عرفيات رعاياى جديد وفق دهد و چنان باشد كه همهء قبايل برگرد آن يكدل و يكزبان مجتمع شوند . ازدواج ميان عربها و اسپانيايىها را ترغيب كرد و خود با ملكهء ايلونايا ايجلونا « 16 » بيوهء ردريك پادشاه گوت ازدواج كرد و در اشبيليه پايتخت جديد ، دير سانتاروفينا را براى سكونت خود و زنش انتخاب كرد و در آنجا نخستين تغييرات به ذوق و سياق عرب انجام گرفت . مهاجران از مصر و شام و عراق و ايران به نزد او مىرفتند و زراعت و تجارت و صنعت را رونق و رواج بخشيدند . ولى عبد العزيز نتوانست ميان قبايل مختلف طرح موافقت افكند و سركشى و عصيان سپاهيان را آرامش دهد . بايد براين عوامل عامل ديگرى نيز بيفزاييم و آن اينكه مسلمانان در نيت و عقيدهء عبد العزيز بن موسى به شك افتاده بودند .
او مطيع زنش بود و تا حدودى رسوم سلطنت را در دربار خود مجرى مىداشت تا آنجا كه گفتند او مسيحى شده و به تحريك زنش در پى نشستن به پادشاهى و اعلام استقلال اسپانيا است « 17 » .
خاورشناس سيمونت نيز چنين اشارتى دارد كه : عبد العزيز بن موسى در پى يافتن راهى بود كه به استقلال اسپانيا منتهى شود و كشورى مستقل يا اميرنشينى بر روى
هامش
( 16 ) . عربها اين زن را ايله يا ام عاصم مىگويند . واقدى گويد و ابن عبد الحكم نيز از او نقل كرده كه او دختر ردريك بوده نه زنش . اخبار مصر ، ص 212 . در بيان المغرب نيز چنين آمده است .
ج 2 / ص 22 .
( 17 ) . ابن الاثير ، الكامل ، ج 5 / ص 8 . و رجوع كنيد به :877 . p . dibi : nailuJ . C