فصل چهارم اسپانيا پس از فتح اسلامى
1
گشوده شدن اسپانيا به دست مسلمانان سرآغاز عصرى نوين بود و از آن پس تحول عظيمى در زندگى كلى و نظامات اجتماعىاش پديدار گرديد . در اوان اين فتح - چنان كه ديديم - اسپانيا در گرداب ستم و تجاوز حكام غوطه مىخورد . اقليتى ستمكار از امراء و اشراف بر مردم فرمان مىراندند و به گونهاى شنيع استثمارشان مىنمودند و با آنان چنان معامله مىكردند كه با بردگان . اسلام به اسپانيا آمد تا بر همهء اينها نقطهء پايان نهد و نعمت عدل و حريت و مساوات را به همهء مردم ارزانى دارد و هر صاحب حقى را به حقش برساند و ستم و تجاوز را فروكوبد . با آنكه عربها غالبا سرگرم استواركردن پايههاى فتح خود و توسعهء آن بودند ، در همان سالهاى نخستين توانستند عناصر شر و عصيان را سركوب سازند و ادارهء بلاد مفتوح را تحت نظم و آيين درآورند و در سرتاسر جزيره روح آزادى و اميد بردمند . كشاورزى و صنعت و تجارت پس از سالها كه دچار ركود شده بود بار ديگر رونق و رواج يافت و نسيم آسايش و آرامش بر جامعهاى كه ستم و فقر در طول چندن قرن آن را از پاى درآورده بود ، وزيدن گرفت .
فتح اسلامى به سلطهء طبقات ممتاز پايان داد . ملت نفسى راحت كشيد و بار