و بر هودجى از عاج نشسته است شرمنده مىشد « 8 » . » نبرد ميان لشكرگران مسيحيت و لشكر اندك اسلام چهار روز در نهايت شدت ادامه داشت « 9 » ، ولى سپاه گوت باوجود آن همه افراد و ساز و برگ از انتظامى درخور برخوردار نبود . سرداران جناح چپ و راست آن اپا و سيزبرت دو خصم كينهتوز ردريك بودند « 10 » و صفوف آن از اتباع و همپيمانان ايشان و افراد امراء و زعماى مخالفان بودند . اينان اكنون كه خطر را به معاينه مىديدند موقتا دست اتحاد به يكديگر داده بودند ، ولى هريك منتظر فرصت بود تا به سلطنت شاه غاصب پايان دهد « 11 » . آرى خيانت سران سپاه ، ردريك را با همهء قوتش ناتوان مىكرد . يوليان و اسقف اوپاس كه در لشكر مسلمانان بودند توانستند بسيارى از جنگجويان گوت را به سوى خود كشند . سپس در ميان لشكر ردريك به تبليغ پرداختند چنان كه هراميرى مىكوشيد جان خود را از مهلكه برهاند . سپاه اسلام باوجود قلت نفراتش به پايمردى سلحشورى و ثبات و اتحاد كلمه توانست بر سپاه گوت فائق آيد . هنوز روز هفتم نيامده بود كه باد پيروزى بر پرچم طارق و لشكر او وزيدن گرفت و گوتها هزيمت يافتند و هزار ، هزار به هر سو پراكنده شدند .
ردريك آخرين پادشاه گوت پس از شكست ، متوارى شد و كس از او اثرى نيافت . ايزيدور باجى مىگويد تا آخرين نفس در ميدان جنگ بود و از تختشاهى و مردمش دفاع مىكرد تا كشته شد . برخى روايات مسيحى حاكى است كه او پس از شكست بر اسب نشست و بگريخت ، ولى در آب رودخانه غرق شد . مورخين اسلامى نيز اين روايت را پذيرفتهاند و مىگويند كه پادشاه گوت در آب غرق شد .
هامش
( 8 ) . طبرى نيز از واقدى روايت مىكند كه ادرينوق در حالى كه بر تختشاهى نشسته بود و تاج بر سر و دستكش به دست داشت در جامههاى شاهانه به ميدان تاخت . ج 8 / ص 82 . نفح الطيب ، ج 1 / ص 112 . الكامل ، ج 4 / ص 212 . البيان المغرب ، ج 2 / ص 9 .
( 9 ) . رازى گويد : « برخورد دو سپاه روز بيست و هشتم رمضان بود و جنگ تا روز يكشنبهء پنجم شوال ادامه داشت . مشركان را خدا منهزم ساخت . خلق كثيرى از ايشان كشته شدند چنان كه مدتها استخوانهايشان در دشت نبرد برجاى مانده بود . مسلمانان بسيارى از ايشان را به اسارت گرفتند . بزرگانشان را از انگشتريهاى طلا كه در دست داشتند مىشناختند و طبقات پايين را از انگشتريهاى نقره و بردگان را از انگشتريهاى مسين . » المقرى ، نفح الطيب ، ج 1 / ص 121 .
( 10 ) . اخبار مجموعه ، ص 8 .
( 11 ) . ابن الاثير ، الكامل ، ج 4 / ص 214 . المقرى ، نفح الطيب ، ج 1 / ص 121 . دوزى ، ج 1 / ص 272 .