و عبد الملك در ماه شوال سال 86 ه درگذشته است . عبد العزيز بن مروان والى مصر پيش از او در سال 85 درگذشت و عبد الملك پسر خود عبد اللّه را به امارت مصر گسيل داشت . عبد اللّه بن عبد الملك در ماه جمادى الاخر سال 86 چند ماه پيش از مرگ پدر وارد مصر شد . عبد اللّه بن عبد الملك حسان بن النعمان را از امارت افريقيه عزل كرد و موسى بن نصير را به جاى او برگزيد . بنابراين موسى بن نصير بنابر ارجح اقوال در سال 89 ه / 708 م امارت آن سامان يافت .
موسى بن نصير صحارى افريقيه را پيش از اين آزموده بود . عبد العزيز بن مروان او را در سال 84 ه به برقه فرستاده بود . وى « درنه » را فتح كرده و جمع كثيرى از مردمش را اسير نموده بود . بربرها همچنان سر در عصيان و تمرد داشتند و تا فرصتى به دست مىآمد شورش آغاز مىكردند . چون موسى بن نصير فرمان حكومت گرفت بربرها سر به شورش برداشتند و اين شيوهء ايشان بود ، ولى اين بار در ارزيابى برايى و عزم حاكم جديد به خطا رفته بودند . ازاينرو ديرى نپاييد كه همهء شورشها سركوب شد و موسى بن نصير با دستان آهنين خود جماعات شورشگر را پراكنده نمود و قبايل بزرگ بربر چون هواره و زنانه و كتامه و صنهاجه و غير آن را كه از قبايل نيرومند بربر بودند در چنبر فرمان آورد ، سپس تا طنجه كه آخرين سنگر و پناهگاه شورشيان بود پيش تاخت . تا آن زمان مسلمانان به غزاى طنجه دست نيازيده بودند . موسى طنجه را بگشود و يكى از سرداران بزرگ خويش طارق بن زياد الليثى را بر آن امارت داد . آنگاه به صحارى مغرب الاقصى لشكر برد و همهء آن سرزمينها را از وجود سركشان و توطئهگران پاك كرد . موسى در اين فتوحات غنايم و اسيران بسيار حاصل كرد ، آنسان كه در حساب نمىگنجيد . اين پيروزيها سبب شد كه سران قبايل به او گرايش يابند و هزاران تن از بربرهايى كه اينك تسليم شده بودند ( - مسالم ) در لشكر او گردآيند .
موسى بن نصير به نشر اسلام در ميان قبايل بربر پرداخت و در اين راه اهتمام عظيم ورزيد . بربرها گروهگروه مسلمان مىشدند و اسلام در آن نواحى گسترش مىيافت و نسيم امنيت و آرامش بر بلاد مفتوحه وزيدن گرفت .
روميان پس از آنكه در نبرد خشكى شكست خوردند و از دست يافتن به افريقيه مأيوس شدند به جنگ در ثغور و تاراج آنها پرداختند . موسى بن نصير در نزديكى
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 22
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٢٢