نشست ، عم خود عبد اللّه بن مروان را امارت مصر داد . عبد اللّه حسان را از حكومت افريقيه عزل كرد و موسى بن نصير اللخمى را به جاى او فرستاد . چنان كه گفتيم حكومت افريقيه تابع مصر بود . موسى بن نصير در سال 89 ه / 708 م به امارت افريقيه رسيد .
پيش از آنكه حوادث افريقيه را پايان دهيم ، لازم است از مردى كه مقدر شده بود نخستين بار اسلام به دست او به قارهء اروپا راه يابد سخن گوييم . موسى بن نصير يكى از سرداران نامدارى است كه دستگاه خلافت او را راهى مغرب نمود . با آنكه در روايات ، مورخان اسلامى به هنگام فتوحات او از هنگامى كه امارت افريقيه يافت تا پايان حياتش داد سخن دادهاند ، از مولد و منشأ او كمتر سخن گفتهاند ، و بيشتر زعماى اسلام را در قرن اول هجرى چنين سرنوشتى است .
دربارهء موسى بن نصير آنچه مىدانيم اين است كه او از تابعين است و در سال 19 ه در خلافت عمر بن الخطاب در يكى از قراء جزيره يا در وادى القرى در شمال حجاز متولد شده و در باب نسبتش بعضى گويند از بكربن وائل است و پدرش نصير از مردانى بود كه در واقعهء عين التمر « 20 » به سال 12 ه به دست خالد بن الوليد اسير شد . بعضى گويند او از موالى بنى لخم است و پدرش نصير از نگهبانان معاوية بن ابى سفيان بوده است . سپس در زمرهء موالى عبد العزيز بن مروان درآمد و او آزادش نمود « 21 » .
از آغاز زندگى موسى بن نصير روايات ، بس اندك سخن مىگويند . آنچه مىدانيم اين است كه در اوايل جوانى برخى مناصب سپاهى و ادارى را به عهده داشته است و پيش از آنكه به امارت افريقيه برگزيده شود در عصر معاوية بن ابى سفيان چند حملهء دريايى را عهدهدار بوده و به قبرس و جزاير نزديك آن « 22 » به غزا رفته است . در برخى روايات آمده است كه عبد الملك بن مروان چون برادر خود بشر بن مروان را در سال 73 ه امارت بصره داد ، بشر كه پيش از اين فرماندهى سپاه مصر را به عهده داشت ، موسى بن نصير را براى همكارى خويش پيشنهاد نمود .
هامش
( 20 ) . طبرى ج 4 / ص 22 ؛ اخبار مجموعة فى فتح الاندلس ص 3 ؛ النجوم الزاهرة ج 1 / ص 235 .
( 21 ) . ابن خلكان ، وفيات الاعيان ج 2 / ص 176 ؛ ابن الاثير ، الكامل ج 4 / ص 209 . البلاذرى ، فتوح البلدان ص 232 .
( 22 ) . ابن تغرى بردى ، النجوم الزاهرة ج 1 / ص 225 .