حواشى بخش اوّل
نهروان : مكانى است وسيع ميان بغداد و واسط در جانب شرقى دجله حدّ بالاى آن متصل است به بغداد و در آن بلادى است چون اسكاف و جرجرا يا وصافيه و دير قنىّ . جنگ امير المؤمنين على ( ع ) با خوارج در اين مكان اتفاق افتاد . ( معجم البلدان )
ابن حبيش : مراد زرّ بن حبيش يا زرّ بن حباشه است . از مردم كوفه و همگان او را از ثقات دانند . زمان جاهليت را درك كرده ولى به ديدار پيامبر ( ص ) نائل نشده . مردى عالم به قرآن و فاضل بود . در صد و بيست سالگى به سال 83 ه وفات كرد .
ابن ابى ليلى : مراد محمد بن عبد الرحمن بن ابى ليلى است . از راويان شيعه و از اصحاب امام جعفر صادق ( ع ) .
احزاب / 61 و 62 .
غنىّ : يكى از تيرههاى قبيلهء غطفان .
باهله : قبيلهاى از قيس عيلان .
سعيد الاشعرى : سعيد بن ابى بردة بن ابى موسى الاشعرى ، از مردم كوفه بود و از راويان ثقه .
عبد اللّه رومى : عبد اللّه بن فيروز ديلمى از بزرگان تابعين و ثقات روات .
ابو يحيى : به احتمال قوى حكم بن سعيد حنفى ، از اصحاب امير المؤمنين على ( ع ) است . ( بنگريد به جامع الرواة 2 / 424 )
حارث بن حصيره : ابو نعمان ازدىّ كوفى . از تابعين . از امام محمد باقر ( ع ) و امام جعفر صادق ( ع ) روايت مىكند ( بنگريد به جامع الرواة 1 / 172 ) .
عمرو بن عمير بن محجن حنفى كوفى ، شيخ در رجال خود او را از اصحاب امام صادق ( ع ) بر شمرده بنابراين روايت پدرش از على ( ع ) بعيد مىنمايد . شايد چيزى از سند افتاده باشد .
ابو ودّاك : جبر بن نوف همدانى بكالى ، از مردم كوفه . ( تقريب التهذيب 1 / 125 ) نام او مكرر در اسنادهاى اين كتاب آمده است .
اشعث بن قيس كندى ، نامش معدى كرب بود . در ايام امير المؤمنين على ( ع ) سر منافقان بود و از بد خواهان او . در قتل آن حضرت شركت داشت . هر چند نخست از اصحاب على ( ع ) بود بعد از واقعهء صفين در شمار خوارج در آمد . در سال 40 ه بعد از شهادت على ( ع ) بمرد .
قيس بن سكن اسدى ، از مردم كوفه بود ، در تقريب التهذيب 2 / 129 آمده است كه قيس از ثقات بود و پيش از سال 70 ه درگذشت .
مسكن ( بر وزن مسجد ) موضعى است نزديك اوانا بر ساحل نهر دجيل ، نزديك دير جاثليق .
مائده / 21 .
طارق بن شهاب : ابو حيه كنيه داشت . از اصحاب امير المؤمنين بود و در سال 82 ه جهان را بدرود گفت . ( رجال طوسى ، تقريب التهذيب 1 / 376 و تهذيب التهذيب 5 / 3 )
نخيله : موضعى است نزديك كوفه .
محتمل است نمير بن وعلهء همدانى باشد كه از روات است . ( محدث ، الغارات ص 24 )
مستظل بن حصين : البارقى ازدى عصر جاهليت را درك كرد . از تابعين است . از عمر و على ( ع ) روايت