عثمان بن حنيف را گرفتند و ريشش را تراشيدند و بسيار بزدند و به زندان كردند [ 4 ] .
على ( ع ) چون از حركت مخالفان خود به سوى بصره خبر يافت چارهاى جز آن نديد كه پيش از آنان خود به بصره رسد ، از اين رو در ماه ربيع الآخر سال 36 ه با نهصد تن از مدينه به بصره راند [ 5 ] ولى مخالفان زودتر به بصره رسيدند و آن كارها كردند و آن بىرسميها نمودند كه گفتيم . و اين مقدمهء جنگى شد كه جنگ جمل شهرت دارد زيرا در اين روز هودج عايشه بر پشت شترى بود .
در اين نبرد ياران على ( ع ) دليريها كردند و اصحاب جمل - كه على ( ع ) آنان را ناكثين يعنى عهدشكنان مىناميد - به هزيمت شدند و شتر و طلحه و زبير كشته شدند و على ( ع ) عايشه را به مدينه بازگردانيد [ 6 ] .
على ( ع ) به كوفه رفت تا بسيج شام كند و معاويه را كه از بيعت سر برتافته بود گوشمالى به واجب دهد .
معاويه را عمر حكومت اردن داد و سپس فرمانروايى دمشق را به او سپرد و عثمان امارت سراسر شام را به او داد . معاويه طى اين سالها براى خود دربارى ترتيب داده ، كاخ و سرايى بر آورده بود . سپاه و آلت و عدّتى داشت و شايد بدان سبب كه از اشراف قريش بود خود را سزاوار پادشاهى مىدانست . بنابراين از بيعت با على ( ع ) كه سالها كينهء او به دل داشت سر برتافت و قتل عثمان را يكسره به پاى على ( ع ) نهاد و جامهء خونين او و انگشتان بريدهء نائله زن او را بر منبر مسجد دمشق نهاد و جمعى را برانگيخت تا بر او بگريند و شيون سر دهند [ 7 ] .
بعضى از مصلحتانديشان به على ( ع ) توصيه مىكردند كه معاويه را به حال خود رها كند ، ولى على ( ع ) چيزى جز عزل او نمىخواست .
اين امر مقدمهء جنگى شد كه در تاريخ به جنگ صفّين شهرت دارد ، زيرا در جايى به همين نام - در شمال عراق در نزديكى رود فرات - اتفاق افتاده است .
دو لشكر در صفّين صفوف خويش تعبيه دادند و پيكار آغاز نهادند . اين جنگ در ماه صفر سال 37 رخ داد [ 8 ] . شب دهم صفر كه آن را به سبب بانگ و خروش مردان رزم « ليلة الهرير » گفتهاند تا بامداد و از بامداد تا نيمروز جنگ به اوج خود رسيد و بسيارى از شاميان طعمهء تيغ و نيزهء ياران سلحشور و پيكار جوى على ( ع ) شدند ، به گونهاى كه معاويه بترسيد و از قلب سپاه واپس نشست . در اين حال عمرو بن العاص آن خدعه انديشيد كه تا پايان عمر ، على ( ع ) را همچنان آزار مىداد .
سحرگاهان كه هوا روشن شد ، ياران على ( ع ) « چيزهايى پرچم گونه در برابر صفوف شاميان در ميدان محاذى سراپردهء معاويه ديدند و چون آفتاب بر آمد مشاهده كردند كه قرآنهايى كه بر سر نيزه آويختهاند و بزرگترين قرآنهاى سپاه - سه نيزه را هم به هم
الغارات ( فارسي ) — صفحة 12
مساهمون: إبراهيم بن محمد الثقفي الكوفي
ص١٢