1
حكيم كوچك
حاشيهء سديدى
از جمله طبيبانى كه در قرن نوزدهم ميلادى به مقام و احترام علمى رسيدند ، يكى هم حكيم كوچك خان موسوم به اصغر الاطبّاء از لكنهو بود . از معاصرانش حكيم محمّد على اصم مشهور بود . حكيم كوچك حاشيهاى بر كتاب المغنى معروف به سديدى سديد الدّين كازرونى نوشته است . نسخهء منحصربهفرد آن در رامپور محفوظ است كه در سال 1276 ه . / 1859 م . كتابت شده و روى آن امضاى حكيم مظفّر حسين خان لكنهوى به سال 1869 موجود است . كتاب عربى حكيم درويش محمّد بن عليم خان صديقى رامپورى ( متوفّى 1233 ه . / 1817 م . ) به نام مباحث الاطبّاء ( بيست سؤالى كه در برابر طبيبان مطرح شده بود ، تأليف سال 1219 ه . / 1804 م . است و در رامپور موجود است ) در بين طبيبان آن زمان بسيار مورد اختلاف بود و در ردّ و تأييد آن رسالههاى متعدّدى نوشته شد و حكيم كوچك در جواب آن ضياء الاطبّاء را نوشت .
دوست او حكيم محمّد على اصم لكنهوى ( متوفّى 1262 ه . ) نيز در جواب آن رسالهاى نگاشت ( اين رسالهء او به نام اجوبة السؤالات در كتابخانهء ايالتى حيدرآباد موجود است ) .
علاوه بر ردّ مباحث الاطبّاء تأليف واحد على طبيب ( كه در رامپور محفوظ است ) ، حكيم فتح الدّين گوپاموى نيز براى پرسشهاى درويش محمّد پاسخهايى نوشته است .
حكيم عاشق حسين فرزند حكيم بنده حسن مباحث مباحث الاطبّاء را از عربى به فارسى برگردانده و بر آن اضافاتى كرده و نام آن را نتائج حسنيه و مسائل حكميه گذاشته است .
حكيم مظفّر حسين خان لكنهوى در تأليف فارسى خود هدايت الاطبّاء ملقب به تحقيقات بهيّه به جواب نتائج حسنيه ( تأليف 1289 ه . / 1872 م . ) نتائج حسنيه را ردّ كرده است . هدايت الاطبّاء در مطبعهء علوى چاپ شده است . مسائل اين كتابها از ديدگاه فنّى جالب و مهم است و نياز دارد كه روى آنها بررسىهايى انجام گيرد . 2