فصل دوازدهم مار شاخدار
مار شاخدار از دستهء مارهاى ناشنوا است . طول مار از يك ذرع تا دو ذراع است ، دو برجستگى بر سرش ديده مىشود كه به دو شاخ كوچك مىمانند ، به رنگ ماسه است ، بر شكمش پولكهاى سخت و سفت و خشك هست ، وقتى بر زمين مىخزد صداى خزيدنش شنيده مىشود ، دندانهايش هموارند و كجوكوله نيستند .
مار شاخدار اكثرا در ريگزارها زندگى مىكند .
برخى گويند : بجز اين نوع مار شاخدار نوعى ديگر هست ، كه آن را مار كوتاه ( كوتوله مار ) گويند . و به اين دليل آن را كوتوله مار ناميدهاند كه برجستگى شاخهايش يا بسيار كم است يا شاخهايش افتادهاند . كه اين نوع دوم نيز كوتاه و باريك است . فكهايش نسبت به جسمش بزرگند و ازاينرو بعضى آن را مار دوفك ناميدهاند .
نشانيهاى نيش شاخدار
جاى نيش مار شاخدار تو گويى سوزن يا ميخى باريك در پوست مار گزيده فرو كردهاند و ثابت نگهداشتهاند .
بدن نيش خورده فوق العاده سنگين مىشود ، پلكهاى چشمش مىآماسند ، سرش گيج مىرود ، تم بر چشمش مىآيد و بالاخره عقل را از دست مىدهد .
علاجش علاج نيش ساير كرمارها است . و علاجى كه به نيشزدهء مار شاخدار ويژگى دارد از قرار زير است :
بزر ترب را با شراب بخورند و اگر بخورند و قى كنند بهتر است . بعد از قى كردن زيرهء هندى بخورند نفع بينند .
كنجد با شراب بخورند خوب است .
گند بيدستر را با شراب بخورند .
پونهء بيابانى را با شراب و بزر ترب بخورند بسيار تأثير خوب دارد .
بر جاى نيش زده نمك ساييدهء سرشته با قطران بگذارند .
پياز معمولى را بكوبند و با سركه مخلوط كنند و بر جاى نيش بگذارند .
فصل سيزدهم اودروس ( كدوسودروس - اورديس - كروسودروس - نسخه . )
نوعى مار ديگر هست كه از آن خطرهاى بىامان است . برخى از آنها در آبها زندگى مىكنند و مار آبى به حساب مىآيند . برخى ديگر در بيابانهاى بىآب مىزيند . آن نوع را كه در آبها مىزيند يونانيان اودروس ( اورديس - نسخه . ) نامند و نوع بيابانى را كدوسودروس