برخى الوا را در دو برابر آن عسل مىگذارند كه تخمير شود و برآيد . و بعضى بدون برآمدن با همان حالت خشكى كه دارد آن را استعمال مىكنند .
اما من الوا را در آب مقل مىريزم و مىسايم و از آن قرصها مىسازم و قرصها را در سايه خشك مىكنم و به كار مىبرم . و مىبينم كه از انواع ديگر بهتر و سلامتتر كار مىكند .
اگر مقل همراه الوا از يك جزء يعنى از الوا كمتر باشد خوب است .
طبيبان پيشينه در اندازهء داروهايى كه بايد در معجون تلخ مسهل همراه الوا باشند اختلافنظرهايى داشتند : برخى در مقابل يكصد و بيست مثقال الوا ، از دارچين ، چوبكهاى بلسان ، برباله ، سنبل ، زعفران و مصطكى هريك شش مثقال همراه مىكردند . يعنى مجموعا سى و شش مثقال داروى كمكى با يكصد و بيست مثقال الوا جمع مىشدند .
برخى به جاى سى و شش مثقال از اين شش داروى كمكى چهل و هشت مثقال از آنها را با يكصد و بيست مثقال الوا مخلوط مىكردند . از دارچين ختايى و دانههاى ثمر بلسان نيز هريك شش مثقال بر داروها مىافزودند .
بعضى از طبيبان مجموع وزن داروهاى كمكى چند بود ، بقيه تا هشتاد مثقال را الوا به كار مىبردند ؛ يعنى اگر داروهاى همراه الوا شش دارو بودند و سى و شش مثقال مىشدند ، با چهل و چهار مثقال الوا مخلوط مىكردند . و اگر داروها هشت دارو بودند و وزن مجموعشان چهل و هشت مثقال بود ، سى و دو مثقال الوا را در معجون به كار مىگرفتند .
در نسخهء برخى از طبيبان مقدار وزن صد مثقال را مجموع داروهاى همراه الوا و خود الوا كامل مىكرد ؛ يعنى اگر سى و شش مثقال و شش دارو بود شصت و چهار مثقال الوا به كار مىبردند . و اگر داروهاى وارد در معجون چهل و هشت مثقال و هشت دارو مىبود پنجاه و دو مثقال الوا صرف مىكردند .
برخى دو برابر وزن داروهاى همراه الوا ، الوا به كار مىگرفتند ؛ يعنى داروها يك جزء و الوا دو جزء . و برخى نيم به نيم عمل مىكردند ، يعنى اگر داروهاى كمك الوا سى و شش مثقال بود ، سى و شش مثقال الوا به كار مىرفت . و اگر چهل و هشت مثقال بود ، با چهل و هشت مثقال الوا مخلوط مىشدند . و گاهى سهم الوا كمى بيشتر و گاهى كمى كمتر بود .
روايت اين اختلافنظر اطباى پيشينه به قلم يوحنا در حاشيه بر مقال سوم جالينوس زير عنوان اندرز به تندرستان آمده است . كه همين مقال سوم ضمن محتويات كتاب دانشگاهى طبيبان اهل اسكندريه مىباشد . و در همانجا يوحنا چيزى را در متن كتاب تصحيح كرده است :
مجموعهء مقال ششم نوشته شده بوده كه يوحنا آن را قلم كشيده و مقال سوم نوشته است .
در زمان ما دستورالعمل ايارج فيقرا شامل سه دستور مخالف است :
1 - الوا يكصد مثقال و داروهاى مخلوط با الوا هريك شش مثقال .
2 - الوا نود مثقال ، ساير داروهاى وارد در معجون هريك شش مثقال .
3 - هشتاد مثقال الوا و داروهاى ديگر هريك به وزن شش مثقال .
البته احيانا و گاهبهگاه كمى افزايش و كمى كاهش در وزن الوا به عمل مىآورند .
قانون ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: أبو علي سينا
ص٢٩٣