است - براى تحصيل غذا به تلاش مىافتد و چنگ در روده مىزند .
2 - گرماى تب گوهر سرشتى كرم را آزار مىدهد و كرم را پريشان حال مىكند .
3 - گرماى تب مزاج عفونتى كرم را شدت و حدت زياد مىبخشد و كرم را به حالت ديوانگى در مىآورد .
4 - در حالت تب اگر مادهء صفرائى به زادگاه كرم ريزش كرد ، كرم را آزار مىدهد و در تنگنا مىگذارد ؛ كرم در روده بر خود مىپيچد و روده را گاز مىگيرد كه درد و آزار بسيار شديد به بار آيد .
طبيبى روايت مىكند كه بيمارى كرم در شكم داشت و به تب مبتلا شد ، كرم شكم را سوراخ كرد و بيرون آمد . كه به عقيدهء من چنين رويدادى بسيار بزرگ است و جاى تأمل دارد .
5 - اگر كرم در شكم هست و حالت تب وارد آمد ، گرماى تب در زادگاه كرم بخارهايى را بر مىانگيزد و به سوى مغز مىفرستد و درد و آزارى از اين راه نيز رخ مىدهد .
ممكن است و شايد تب عارضه خارجى نباشد . احتمال دارد كه حبس ماندن كرم و توليد عفونت كردن آن در روده سبب بروز تب شود . خلاصه در هر حال كرم شكم و گرماى تب كه باهم گرد آيند ، بيمار را بسيار آزار مىدهند .
ممكن است اين فكر به خاطر خطور كند كه ما گفتيم كرم جزو حشراتى است كه از عفونت خلق شده و از آن تغذيه مىكند ، پس بايد عفونت روده را برچيند و سبب پاكسازى روده از مادهء عفونى شود . ظاهرا سؤال بجا است اما در حقيقت چنين نيست ؛ زيرا :
1 - طبيعت خود نيروى دفعكنندهاى را براى پاكسازى رودهها تعيين كرده است .
2 - مقدار كرمى كه از عفونتهاى داخل روده متولد مىشود . نسبت به كرم و حشراتى كه از عفونتهاى خارج - در هوا و هر جاى ديگر در عالم - توليد مىشود بيشتر است ( به نسبت اندازهء مادهء عفونى ) و منظور از اين مادهء عفونى توليد كنندهء كرم در روده آن است كه مازاد از نيروى دفعكنندهء طبيعت بوده و به جا مانده است .
3 - كرمهاى داخل رودهها از آنجا كه براى تحصيل غذا در تلاشند ، آسيبهاى جانبى به بار مىآورند .
4 - از حركت كردن آنها در روده ، درد و آزارى براى انسان پيدا مىشود .
5 - ممكن است سبب پيدايش درد قولنج شوند .
6 - حالات و چيزهايى از وجود كرم در روده پيدا مىشوند كه با مزاج طبيعى بدن ضد و ناسازگار است .
7 - ممكن است از اثر كرم - كوچك يا بزرگ - در شكم ، بيمارى صرع و قولنج سر برآورند .
8 - درحالىكه كرم روده به حدى از رشد برسد كه غذا را از روده بچاپد و زيادهروى كند ، امكان دارد كه بيمارى گرسنگى سگانه ( جوع الكلب ) و بيمارى گرسنگى گاوى ( جوع البقر ) روى آورد .
9 - شايد كرم به سوى دهانهء معده بالا رود و بر آن چيره گردد و دهانهء معده را از تاب و توان بيندازد .
كه ممكن است از اثر چاپيدن غذا يا بر دهانهء معده دست يافتن كرم ، خفقان ( تپش غير طبيعى قلب ) شدت يابد .
قانون ( فارسى ) — صفحة 58
مساهمون: أبو علي سينا
ص٥٨