يا رودهء قولون ترك برده و دربرگرفتهء قولون به سوى بيخ رانها و بيضهها روىآور است .
يا در بالاتر ترك روى داده است .
يا كرم زياد در قولون جمع آمدهاند .
يا از اثر تفالهء ( مادهء مدفوعى ) خشكيده است .
- چرا تفاله خشكيده است ؟
- يا غذا خشك و خشك مزاج است و يا اينكه مدتى زياد مانده و بيرون داده نشده و خشك گشته است .
- چرا مدت زيادى مانده و بيرون نرفته است ؟
- نيروى دفعكننده در رودهها مبتلا به ناتوانى شده و ياراى هول دادن غذاى وارد شده به روده را نداشته است .
اكثرا اين زياد ماندن تفاله در رودهها از اثر مادهء مخدر قوى است كه بيمار خورده است و مخدر تأثير بر تفاله گذاشته و تفاله يخ بسته است .
يا نيروى فشارآور بر ماهيچههاى شكم ناتوان شده و نتوانسته چنان كه بايسته است فشار بر روده آورد و تفاله را بيرون براند . اين حالت اكثرا براى كسانى روى دهد كه زياد جماع مىكنند .
يا نيروى حاسهء روده از بين رفته و حس بيرون راندن تفاله را از دست داده است .
يا مادهء زهرهاى كه تفالهء روده را دفع مىكند و روده را شستشو مىدهد ، كمتر از اندازهء لازم به روده ريخته است .
يا در اثر تراوش مادهء رطوبتى از ماساريقا ( وريدباب ) است كه بيشتر از ظرفيتش مادهء آبكى را تراويده است .
يا از ورزشهاى سخت و تند ورزشكار است كه بسيار عرق كرده است .
يا نوعى از حالت مزاجى رخ داده كه بدن را متخلخل كرده و هواى گرم خارجى - كه پيرامون جسم است - به بدن راه يافته ؛ از اين است كه انسان اگر با آبگرم آبتنى كند شكمش قبض مىشود .
يا هوا چندان گرم است كه به بدن درآمده و هرچند جسم متخلخل نشده باشد باز تأثير گرمى چنان است كه رطوبتهاى داخل بدن را به سوى خود جذب كرده و برچيده است .
يا تخلخل از اثر ناسور رخ داده و هواى گرم از راه تخلخل ناسورى به بدن وارد شده است .
ممكن است كار و صنعت انسان در ايجاد چنين حرارتى - كه به خشكيدن تفاله در روده و ماندگار بودن تفاله و بيرون نرفتنش مىانجامد - دخيل باشد ؛ مثلا شيشهگران ، آهنگران ، ريختهگران - كه زياد به گرما نزديكند - استعداد اين نوع از بيمارى را دارند .
يا مزاجى چنان گرم در شكم است كه از اثر گرمى خود تفاله را در روده مىخشكاند .
يا از اثر گرمى مزاج شكم ، مادهء مرارى گرم در اندازهء زياد به شكم بريزد و تفالهء داخل رودهها - كه با آن برخورد مىكند - كم يا در گوهر خشك باشد و از اثر مادهء مرارى گرم بسوزد ؛ كه اين حالت كمتر و بهندرت رخ مىدهد و اكثرا حالات ريزش مادهء گرم مرارى كه به حد زياد به شكم بريزد
قانون ( فارسى ) — صفحة 8
مساهمون: أبو علي سينا
ص٨