12 - اسهال شدن بيش از اندازه ، يا قبوضيت بيش از اندازه .
علاج :
حتما بايد معدهاى را كه زير بار اين همه خواربار خم شده است و زبون و بيمار گشته ، سبكبار كرد و به هر وسيلهاى و از هر طرف كه باشد آن را تخليه و پاكسازى كرد . وسايلى كه بايد براى تخليه به عمل آيد چنين است :
1 - خود را قى دادن و دربرگرفتهء معده را برآوردن .
2 - داروى اسهالى خوردن و معده را تخليه نمودن .
3 - روزه گرفتن ، و تا تحمّل مىكنند اصلا چيزى نخورند ، و اگر نتوانستند بىخوراك بمانند ، تا مىتوانند كم بخورند و نمير نه زى به سر برند .
4 - تا مىتوانند به ورزش ادامه دهند .
5 - اگر بيم آن نمىرفت كه ممكن است از حمام و عرق كردن زياد ، خوراك داخل معده به حركت درآيد و به بدحالى گرايد ، حمام بروند و عرق زياد كنند .
6 - اگر حمام رفتن و عرق كردن را نگرانكننده ديدى ، بيمار را وادار كن كه بيارامد و بياسايد و تا مىتواند بخوابد كه از خواب بهره مىبيند .
هنگامى كه تشخيص دادى معده تا اندازهاى سرحال آمده است و مىتواند خوراك را چنانكه بايدوشايد هضم كند . نشانيهاى خوب هضم شدن خوراك را مىدانى و در باب ويژه به چگونگى هضم خوب ذكر شده است .
آنگاه به تدريج و از مقدار كم به سوى مقدار زياد خوراك خوردن را تجويز كن ! به حمام برود و در آب گرم آبتنى كند .
احتمال دارد كه بيمارى ناشى از لتانبانى از اثر پرخورى زياد كه گرسنه نيستند ولى باز مىخورند ، بروز كرده باشد كه در نتيجهء آن احساس درد بسيار شديد و طاقتفرسا در معده مىشود .
بايد معالجهاى را كه بيان كرديم در حق چنين كسانى - كه شكمزده هستند - اجرا كنى و معجون « سوطن . سوطرا - نسخه » شفادهندهء اين بيمارى است و هيچ بعيد نيست كه در برآوردن خوراك از معده به وسيلهء قى آزار بسيار بينند .
احتمال دارد كه آرامش بسيار و خواب زياد سبب بيمارى معده باشد ؛ هرچند خواب خود به خود به هضم شدن خوراك كمك مىكند و اكثرا هضم خوراك در هنگام خوابيدن صورت مىگيرد ؛ اما از آنجا كه بيرون راندن هضم شده به حركت نيازمند است و در هنگام خواب اين حركت نيست .
خواب زياد ممكن است سبب بيمارى شكمانبارى گردد .
بىخوابى و بيدارى زياد هم به زيان معده است و خللى به نيروى دستگاه گوارش وارد مىآيد ؛ زيرا - چنانكه گفته شد - در هنگام خواب عمل هضم بيشتر انجام مىگيرد .