زيرا مادهء خلط ترشمزه - كه سبب درد گزش بدون التهاب معده شده است - چيزى به جز مادهء سودايى نيست و اگر حال اين حال باشد ، هرگاه بيمار مادهء سركهمانند ترشمزه را با استفراغ برآورد ، درد معده تسكين يابد . اگر چنين مادهء خلط سودايى ترشمزه به معده خزيده است مىتوانيم بفهميم كه طحال آسيب ديده و در همين حال هضم شدن خوراك بر مرام نيست و هضمى ناپسند است .
9 - اگر معده احساس درد گزشى كرد و التهاب نبود و قى كردن مادهء ترش سركهاى هم به دنبال نداشت بلكه اگر احيانا دارندهء معده قى كرد مادهء خلط مرارى در برآوردهاش ديده شد ، بدان ! كه ريزش ماده صفرايى به معده مسئول اين خرابكارى است و معده را به درد گزشى مبتلا كرده است .
يكى ديگر از علامات وجود خلط صفرايى در معده كه سبب آزار معده مىشود اين است كه در هضم كردن خوراك خللى نيست . همچنين نشانيهاى خلط صفرايى كه شناخته شدهاند درك مىشوند و از نشانيهاى ويژه به بيمارى كبد مىدانى كه كبد مزاج گرم و التهابى دارد و چنين تحفهء شومى را به معده فرستاده است .
10 - اگر سبب آزار معده باد باشد ، مىتوانى آن را از راه آروغ ( سكسكه . نسخه ) و از گزارش قرقر شكم و از كشيدگى در سردندههاى نزديك شكم و از كشيدگى كه شكم را دربرگرفته است بشناسى .
علاج :
اگر دانستى كه درد معده سببش سوء مزاج گرم است علاجش را از آنچه در ذيل آيد بجوى :
1 - ماست گاو بخورد .
2 - دوغ ترش بنوشد .
3 - آب سرد بنوشد .
4 - گوشت جوجهء مرغ ، گوشت كبك ، گوشت دراج ، كه با ماش بپزند ، كدوحلوايى و خرفه بخورد .
5 - ماهيهاى ريز را در سركه بپزد و بخورد .
6 - مشروبات و نوشابهها :
الف - اسكنجبين مفيد است .
ب - آبغوره بهرهرسان است .
7 - داروها :
الف - قرصهاى ساخته از تباشير تناول كند .
ب - ضمادهاى سردمزاج و سردىبخش بر معده گذارد .
8 - اگر ديدى كه بيمار معده درد لاغر شده است و پژمريده است ، او را در آبزن بنشان كه آبتنى كند ؛ شراب كممايه را كه مخلوط با آب باشد تجويز كن كه بنوشد ؛ بگذار سوپهاى چاقكننده و