اگر آب دهن لزج و لعابى در دهان خشكيده است ، دليل بر اين است كه نوعى رطوبت لزج موجود است .
و آن رطوبت لزج يا از معده گسيل شده است ، يا از سر پايين آمده است و به دهان رسيده است .
15 - آروغ : مىتوانيم از نوعيت آروغ بر حال معده آگاه شويم ، كه چندين نوع دارد :
1 - آروغ ترش .
2 - آروغ بدبو .
3 - آروغ دودى .
4 - آروغ زنگارى .
5 - آروغ كه بوى گوشت گنديده بدهد .
6 - آروغ كه بوى گل و لاى سياه از آن به مشام برسد .
7 - آروغ عفونتى كه بوى عفونت دهد .
8 - آروغ كه بوى ماهى از آن احساس مىشود .
9 - آروغى كه بوى خوراكى را مىدهد كه شخص آروغكننده خورده است .
10 - آروغى كه بادى بيش نيست ، باد خالص است ، كه خوبترين جنس آروغ است .
اگر آروغ بوى دود مىداد ، دو احتمال دارد :
الف - ممكن است خوراكى را خورده باشند كه آن خوراك در گوهر آمادگى دودى شدن داشته باشد ؛ مثلا انسان زردهء تخم در تابه سرخ كرده را خورده است ، آروغ بعد از اين خوراك بوى دود مىدهد .
يا شخص ترب خورده است ، يا خوراكى را خورده است كه در درست كردنش از دود تأثيرپذير شده است ، مانند حلوايى كه بر آتش بپزند و دود آتش بر آن اثر گذاشته و بعد از خوردن آن آروغ دودى است .
ب - اگر سبب از نوع خوراكهاى ذكر شده و امثال آنها نبود و آروغ بوى مىداد ، دليل آن است كه مادهء آتشين در معده هست يا معده مزاج گرم سادهء بدون ماده دارد . اگر گرممزاجى معده از ماده گرم آتشين باشد ، بايد قياس آن را از نوع گرممزاجهايى ذكر شده كرد و علاج آنها را تجويز نمايى . كه اكثرا سبب گرممزاجى معده مادهء صفرايى است و به معده ريزش كرده است و مادهء صفرايى زادهء كيسهء زهره است كه سابقا شرح داديم . يا اينكه مادهء سبب گرممزاجى معده به صورت تند و شديد از سر سرازير شده و به معده ريخته است و اين مشروط به شرطى است كه انسان صفرايى مزاج نباشد .
همچنين اگر آروغ بوى دود مىدهد و شخص آروغكننده چيزى را قبلا نخورده است كه آروغ دودى را سبب شود - چنانكه سابقا گفتيم - يا مثلا نان جو نخورده است و غذا دور از دود درست شده دليل آن است كه آروغ دودى از حرارت مزاج معده خبر مىدهد .
اما اگر سبب آروغ دودى از حرارت مزاج معده است ، چگونه بدانيم كه معده از مادهء خلط - كه
قانون ( فارسى ) — صفحة 33
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٣