هرچه تناول مىكند تا ممكن است بند آوردن و پوشندگى و چسبندگى در آن باشد . و اگر ناگزير باشى كه داروى گسمزه تجويز كنى بعد از دارو از انگشتپيچهاى نرمكنندهء سينه بليسند . بسيار انگشتپيچ هستند كه براى بيماران اسهال و مبتلا به سرفه خوبند از قبيل : انگشتپيچ از خشخاش ، از كتيرا ، از صمغ عربى ، از خرنوب ، از ثمر آس ، از نشاستهء بوداده .
لعابهايى هستند كه قبلا بو دادهاند و بعدا آنها را از منشأ استخراج كردهاند كه در هر دو حالت اسهال و سرفه مفيدند .
فصل سوم غذاى بيماران اسهالى
كسانى كه به اسهال مبتلا هستند نبايد چيزهاى داراى گزندگى ، شورمزگى زياد ، ترشمزگى آزاردهنده - كه نيروى دفعكنندهء غذا را در معده برانگيزد - بخورند .
غذاهايى كه براى بيماران اسهالى مناسب و سازگار است عبارتند است از :
1 - شير بز بر آتش جوشيده يا شيرى كه چندين بار آهن سرخ شده در آن خاموش شده است .
2 - ماست بدون چربى كه با كمى برنج بوداده و گاورس بوداده بپزد ، كه از شير نامبرده بهتر است . و اگر بيمار زياد از آن خوشش نمىآيد دست كم كمى بخورد .
3 - بهترين نوع شير كه تقويتبخش است شير گاو است كه بجوشانند و بخورند .
4 - اگر بيمار حرارت دارد شير بز بخورد خوب است كه خاصيت گيرندگى نيز در بر دارد . براى بيماران اسهالى كه حرارت دارند ماست بهتر از شير است .
5 - مغز نان سميد ( نان از آرد بيخته ) برشته خشك شدهء سرد شده خوب است .
6 - نانى كه خميرش با سركه سرشته و خوب برشته شده باشد ؛ بويژه براى بيمار اسهالى داراى حرارت بسيار خوب است .
7 - عدس را در آب بپزند آب را بريزند و بار دوم در آب بپزند و آب را بريزند و براى بار سوم در آب بپزند تا غليظ مىشود . آن را ترشمزه كنند ، و اگر ترشمزه هم نكنند مانعى ندارد .
8 - آش ترشك ( حمّاضيّه ) خوب است .
9 - اگر گفتيم آش ترش منظور از ترش كه با آش بيمار باشد ، يا غذاى بيمار كه ترشمزه باشد ، نه ترشمزهء زياد تند است . مثلا غذايى باشد كه سماق در آن است يا آش از دانهء انار با كعك و كشنيز .
10 - اگر در آش بيمار برنج و باقلى در سركه پخته شده باشد بسيار خوب است .
غذاهايى كه هم غذادهنده و هم جزو علاج بشمار مىآيند عبارتند از :
1 - قاوت جو به اندازهء پر دو كف دست ( دوازده مثقال ) ، بزر خشخاش پر يك كف دست ( شش مثقال ) ، پوست خشخاش پر يك كف دست ( شش مثقال ) و همه باهم خوب پخته شوند و بپالايند و از آن تناول كنند . و اگر خواستند ترشمزگى داشته باشد قاوت سيب ترش يا انار دانهء ترش ، يا سماق در آن ريزند . نمك غذاشان نمك سنگ بلورى باشد . نمك را بكوبند و خوب بوداده شود آنگاه دانهء