اگر مادهء اسهالى با مادهء خراطى و تراشيده قاطى بود و بوى گندمى داد و سودايى بود ، بيم آن مىرود كه ورم سرطانى پيدا شده باشد .
اگر قرحه هست و سبب اسهال شده است و اگر آسيب و بلائى در احشاء پيدا شده و سبب اسهال شده است و اگر مىخواهى بدانى كه خون اسهالى از كجا سرچشمه دارد ، مىتوانى از جاى آزارديده و به درد آمده بدانى .
آيا درد بالاتر از ناف است يا پايينتر از ناف ؟
آيا درد بسيار شديد است يا نه ؟
دردى كه ناشى از نارسائى روده باريكه است به اندازهاى شديد است كه در هيچيك از اندامان بالايى به اين شدت نمىباشد .
مىتوانى از پوستكهاى همراه مادهء اسهالى ، نشانيهايى كسب كنى :
اگر پوستكها نازك و تنك باشند ، از رودههاى باريك است .
اگر پوستكها بزرگ و ستبر باشند ، از رودههاى غليظ و كلفت آمدهاند .
مىتوانى از به هم آميختگى پوستكها با مادهء اسهالى منشأ اسهال را بشناسى :
اگر بسيار درهم آميختهاند ، بدان كه از رودههاى بالايى است .
اگر پوستكها از مادهء اسهالى كناره گيرند ، دليل بر آن است كه منشأ اسهال از رودههاى پايينى است .
در اكثر حالات اگر منشأ اسهال در رودههاى پايين يا در مقعد باشد ، خون قبل از مدفوع بيرون آيد .
مىتوانى از اندازهء زمانى ميان به درد آمدن شكم و ريختن مادهء اسهالى نشانى كسب كنى :
اگر به درد آمدن شكم شروع كرد و بعد از مدتى نسبتا زياد مدفوع فرو ريخت ، بدان كه از رودهء باريك است . و اگر زمان ميان به درد آمدن شكم و بيرون دادن مادهء مدفوع كوتاه بود ، از رودهء پايين و غليظ است .
اگر مادهء اسهالى كيلوسى بود ، يا به خونابه شبيه بود دليل آن است كه مادهء اسهالى منشأ از رودهء باريك دارد .
مادهء اسهالى كه از روده باريك باشد بدبوتر از آنها است كه از روده باريك نباشند .
درد و آزارى كه همراه مادهء اسهالى منشأ گرفته از رودهء باريك است شديدتر از دردى است كه در غير آن احساس مىشود .
مىتوانى بدانى كه مادهء اسهالى كجائى است ، مشروط بر اينكه ماده را خوب بررسى كنى .
اگر از روده باريكها باشد مادهء خونى در آن چيرگى دارد و با آت و آشغالى مخلوط نيست .
اين را نيز بدان ! كه اگر منشأ اسهال قرحه باشد ، و قرحه ديرپا و كهنه باشد و اندازهء اسهالى كم نباشد ، احساس درد به اين شدت نباشد كه عادتا در بودن قرحه احساس مىشود قرحه پليد و چركين است .
- چگونه بدانيم كه قرحهء چركين است و قرحهء خورهاى نيست ؟
قانون ( فارسى ) — صفحة 391
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٩١