خداوند تعالى پيچ در پيچهايى در رودهها بوجود آورده است تا اگر مادهء غذائى در جزئى از اجزاء روده بدون برخورد با دهانهء رگ مكنده جلو برود ، در قسمتى ديگر با بخشى ديگر از رگهاى مكندهء غذا از روده مواجه شود و آنچه كه از دسترس بعضى رگها خارج شده ، رگهاى ديگرى سر راهش باشند و آن را دريابند .
شمارهء رودهها عموما شش است :
1 - اول به نام اثنا عشرى ( دوازدهه ) كه شناخته شده است .
2 - بعد از اثنا عشر ، رودهايست كه آن را روزهدار ( صائم ) گويند .
3 - بعد از روزهدار ، رودهاى دراز و پيچپيچ است كه آن را دقاق ( باريكها - لفائف يا پيچها ) گويند .
4 - سپس رودهايست كه آن را يك چشم ( اعور ) خوانند .
5 - بعد از آن رودهايست كه قولون ( رودهء فراخ ) نام دارد .
6 - و بالاخره رودهايست كه نامش مستقيم ( راست ) است كه آن را سرم نيز گويند .
همهء اين شش بخش از رودهها به وسيلهء زردپيهايى - برحسب نياز و حاجت و در جاى سزاوار آنها - با پشت پيوند داده شدهاند .
قسمتهاى بالائى رودهها در گوهر نازك است ؛ زيرا كار آن پخته گردانيدن است و دستگاه كبد بيشتر نياز دارد كه در آنها نفوذ كند تا در قسمتهاى پايينتر . و آنچه را كه اين بالائيها در بر مىگيرند ، مادهء لطيف است و حتّى اگر در روده درآيد و از روده بگذرد ، بيم آن نمىرود كه گوهر معده را به تباهى كشاند و بيم آن نيست كه خراشى ببار آرد .
قسمت پايينى رودهها از رودهء يك چشم ( اعور ) شروع مىشود . رودهء يك چشم پرمايه و ستبر است .
لايهء درونى پيهآلود است تا بتواند در برابر تفالهء غذا - كه در آنجا سفت و پرمايه مىشود - مقاومت كند . در صورتى كه ستبر و پرپشت و داخلش لايهاى از پيه نبود ، اگر غذاى وارد شده مىگنديد ، آن هم مىگنديد . رودهء بالائى را از داخل مادهء پيهى نپوشانيده است امّا در خلقت طورى آفريده شده است كه لايهء داخلى آن را رطوبتى لزج و مخاطى فراگرفته كه كار مادهء پيهى را مىكند و به جاى آن است .
رودهء اثنا عشرى به ته معده چسبيده است . دهانهاى دارد كه آن را بوّاب ( دربان ) گويند . اين دهانه درست مقابل مرى قرار گرفته است .
كار مرى كه رساندن مادهء خوراكى از بالا به معده است ، كار اين دهانهء اثنا عشرى بيرون انداختن مادهء خوراكى از مصرف افتاده از طرف پايين معده مىباشد .
دهانهء رودهء اثنا عشرى از مرى تنگتر است . چرا مانند مرى خلق نشده است و مرى گشادتر است ؟
- در اين گشادتر بودن مرى و تنگتر شدن دهانهء اثنا عشرى دو حكمت هست :
يكم - چيزى كه از مرى عبور مىكند زبرتر ، سختتر و در حجم بزرگتر از آن است كه از رودهء اثنا عشرى عبور مىكند . آنچه كه از رودهء اثنا عشرى عبور داده مىشود نرمتر ، صافتر ، نازكتر و كمحجمتر است ، زيرا هضم شده و با مادهء رطوبى آميخته است .
قانون ( فارسى ) — صفحة 370
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٧٠