برخى از اطباء گفتهاند :
اگر كسى به يرقان مبتلا مىشود و كبدش نقصى ندارد و سرحال است و سبب يرقان از كيسهء زهره است ، بول آن بيمار به حالت عادى و داراى رنگ طبيعى است ؛ كه اين فرمايش ابدا باور كردنى نيست ؛ زيرا كبد بىنقص و سالم مادهء زهره را قبل از هر چيز به كيسهء زهره مىفرستد . اگر مانعى پيش آمد و نتوانست مادهء زهرهاى را به كيسهء زهره بفرستد ، ماده را به گدار بول تحويل مىدهد و به هيچ وجه نمىگذارد مادهء زهره به خون راه يابد .
امّا اين را در نظر داشته باش ! كه اگر در حالات يرقانى بول سفيد باشد و تغييرى نيابد يا اندكى تغيير يابد ، بدترين و پليدترين حالات يرقان است و بيم آن بسيار مىرود كه بيمار به استسقا نيز مبتلا گردد ؛ زيرا اين سپيدى بول يا كم تغيير يافتن بول نشان از آن دارد كه راهبندانها از اثر سردى و سرما ايجاد شدهاند .
اگر يرقان در اثر مسموم شدن از نيش جانورى است ، جاى نيش و گازگرفتگى گزارش صحيح مىدهد .
اگر از اثر تناول چيز سمى است ، از اين علامتها نمايان است :
1 - بيمار قبل از تناول مادهء سمى تندرست و سالم بوده است .
2 - اخلاط بدن بيمار خوب گوهرند .
3 - بيمارى يرقان يكباره و بدون مقدمه روى آورده است .
4 - رنگ مدفوع به سپيدى تغيير نمىيابد .
اگر يرقان از بحران بيماريها عارض شده است - كه گفتيم آن را يرقان بحرانى مىناميم - علامتهايش چنين است :
1 - خود وجود بحران بيمارى ، در بيماريهاى سخت و شديد ، يكى از نشانيهاست .
2 - علاماتى - كه دليل بر بحرانى شدن بيمارى سخت است - همراه يرقان خودنمائى مىكنند كه عبارتند از :
الف - دل بهم آمدن و تهوّع .
ب - قى كردن و برآوردن مادهء مرارى از راه دهان .
ج - بيخوابى زياد .
د - تشنگى .
ه - كماشتهائى .
و - احساس تلخمزگى در دهان .
ز - كوچك شدن نفس .
ح - قبض شدن شكم .
3 - حالت بحرانى در بيمار يرقانى وجود دارد كه خود بحران روى آورده دليل آن است .
- كدام حالت از حالات بيمارى يرقان خوب و كدام حالت بد است ؟
- اين را مىتوانى از برابرى كردن و بررسى نشانيها درك كنى . كه اين مقارنه را در باب ويژهاى
قانون ( فارسى ) — صفحة 329
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٢٩