علامت بدحالى است . »
و از بقراط روايت مىكنند كه فرموده است : « نوعى از حالت بيمارى يرقان هست كه بدجنس است و بيمار را امان نمىدهد . در اين نوع از يرقان شخص بيمار چيزى همانند دانهء گاودانهء سرخرنگ در بولش مشاهده مىشود ؛ احساس مىكند كه چيزى در شكمش مىخلد ، تب ، لرزش و چندش اندك و سرگيجهء زياد دارد و از اثر سرگيجه حرف زدن را خوب نمىتواند . كسى كه اين علامتها را دارد ، پس از چهارده روز مىميرد .
فصل چهارم نشانيهاى يرقان زرد
اين را بدان ! كه در اكثر حالات يرقان - زرد يا سياه - كف بول بيمار تغيير رنگ خواهد داد و تا بول رنگآميزى بيشتر داشته باشد بيمارى تندتر و شديدتر است و گواهى بر عدم سلامت و نيروى كبد است .
اگر سبب بيمارى يرقان سوء مزاج گرم در كبد است ، نشانيهايش به قرار زير است :
1 - نشانيهاى سوء مزاج گرم كبد را - كه مىشناسى - در معاينهء بيمار بيابى و علامتهاى سوء مزاج گرم كبد را همراه نشانيهاى ورم گرم كبد پيدا كنى . و اگر علامتهاى ورم گرم كبد مشاهده نشد ، از نشانيهاى زير پيدا مىشود :
2 - مدفوع بيمار چندان به سپيدرنگى نمىزند كه در بيمارى يرقان از اثر راهبندانها مشهود است ، بلكه رنگىتر است .
3 - بيمارى كه از اثر سوء مزاج گرم كبد به يرقان مبتلاست ، زياد احساس سنگينى نمىكند ؛ احساس سنگينى در اين حالت كمتر از آن است كه در بيمارى يرقان از اثر راهبندان بوجود آيد .
4 - بيمار زياد تشنه است .
5 - اشتهاى خوراكش كم است .
6 - بدنش لاغر مىشود .
7 - بولش سرخرنگ است و كمتر اتفاق مىافتد كه يكباره سرخرنگ شود بلكه به تدريج مىشود .
اگر بيمارى يرقان از اثر مادهء زهرهاى است كه در كيسهء زهره تند و شديد شده و ملتهب گشته ، نشانيهايش از اين قرار است :
1 - رنگ پوست بدن زرد است و اين زردى دوام مىيابد .
2 - رنگ رخساره به سياهى تمايل دارد ، امّا پوست ساير نقاط بدن سياه نيست .
3 - زبان بيمار سفيد مىشود .
4 - بيمار لاغر مىشود .
5 - شكم بيمار قبض است ؛ زيرا مادهء زهره ، دربرگرفتهء معده را مىخشكاند .
6 - بول بيمار ، در مراحل نخستين سفيد و كممايه است ؛ زيرا مادهء زهرهاى در بدن بند آمده است و