ته طحال است كه ماده سودائى از آن دفع مىشود . طرف گودى طحال به معده نزديك است و طرف كوژى آن نزديك دندهها واقع شده است . پيوند طحال با دندهها وسيلهء رگهاى ليفى است كه بر غشاهاى دندهها تكيه دادهاند . نه به آن صورت كه وسيلهء زردپيهاى محكم به هم وصل شده باشند .
هم از آن طرف كه با دندهها همسايه است ، با رگهاى جهنده و ناجهنده ( شريان و وريد ) در تماس است .
طرف گودى آن روبهروى كبد و معده واقع شده است و به صورت اريب در زير كبد قرار دارد كه در عين حال زير معده هم جاى گرفته است . رگى در ميان طحال و معده هست كه هر دو را به هم پيوند داده . شعبهء شاهرگ دست نيز در طحال هست . صفاق پوشش طحال كه طحال را در خود پيچيده است ، آنجا دو لايه مىشود و شعبه رگهاى زياد و كوچك و نازك از آن پراكنده گشته و به طحال و ثرب ( پردهء بسيار نازك پيهى ) وارد گشتهاند . در طحال رگهاى جهنده و تپنده و ساكن بسيار هست كه خون در آن رگها پخته و رسيده مىشود و با گوهر طحال هماهنگ مىگردد ، آنچه كه در نتيجهء اين عمل پخته گردانيدن ، زائد مىشود ، بيرون مىريزد .
جرم طحال سفت و ستبر است تا در مقابل مادهء سودائى اضافى كه به طحال روى مىآورد بتواند پايدارى كند .
پردهاى نازك ( غشاء ) كه از صفاق روييده و پوشش طحال شده است ، طحال را با حجاب در پوشش غشاء شريك مىسازد ؛ زيرا غشاء حجاب نيز از صفاق روئيده و منشأ گرفته است .
فصل سوم يرقان زرد و يرقان سياه
نخست اين را بدان ! بيمار مبتلا به يرقان ، پوست بدنش زرد يا سياه مىشود . سبب در اين تغيير رنگ دادن پوست بدن ، جريان خلط زرد صفرائى يا خلط سياه سودائى است كه به پوست بدن و نزديكهاى آن سرايت كرده پوست را با خود همرنگ نموده است .
اگر در بيمار يرقانى خلط مادهء بيمارى متعفن شود ، همراه تبديل رنگ پوست ، تب هم عارض مىشود . اگر يرقان زرد باشد و مادهء خلط متعفن گردد ، تب يك روز در ميان رخ مىدهد و اگر مادهء سودائى يرقان ، سياه متعفن باشد ، تب چهار روز در ميان روى مىآورد .
اكثرا بيمارى يرقان زرد ، از كبد و زهره منشأ دارد . و يرقان سياه از سوى طحال مىآيد . البته احتمال دارد كه آن هم از كبد منشأ گرفته باشد .
گاهى ممكن است كه سبب هر دو نوع از يرقان ( زرد و سياه ) چگونگى مزاج عموم بدن باشد .
بگذار اول راجع به يرقان زرد صحبت كنيم .
مىگوييم ، احتمال به وجود آمدن يرقان زرد ، موارد زير است :
1 - به حدّ زياد توليد شدن مادهء صفرائى كه از حالت طبيعى و لازم بيشتر باشد .
2 - مادهء صفرائى از بيرون ريختن و پاكسازى سرپيچى مىكند .