آب كاسنى در علاج استسقاى گرم ، داروى خوبى است .
اگر ديدى كه حرارت در بيمار هست ، به هيچ وجه كارى مكن كه مادهء صفرائى را اسهال دهى ؛ زيرا در باقى ماندن مادهء صفرائى دو نكته هست . اولا : صفرا در مقابل مادهء آبى مقاومت مىكند .
ثانيا : اگر مادهء صفرائى و مادهء آبى را باهم اسهال دهى ، اسهال دو چندان مىشود كه بيمار را زياد ناتوان مىكند . در اين حالت بهتر آن است كه صفرا را بدون بيرون راندن خاموش كنى و مادهء آبى را اسهال دهى . مگر اينكه مادهء صفرائى در بيمار بسيار زيادتر از حد لازم جمع آمده باشد ، كه در علاج اسهال دادن آن هليله را تجويز كن ! زيرا براى اسهال دادن صفرا بسيار مفيد است و همان تأثير خوب را دارد كه سكبينه در حالت استسقاى سرد دارد .
پاكسازى بيمار در اندازهء زياد و در دفعات متعدد بسيار بد است . امّا در هر حال اسهال زياد و به دفعات زياد در استسقاى گرم كمخطرتر است تا در استسقاى سرد .
داروهاى خوب مليّن در حالت بيمارى استسقا و بويژه در استسقاى خيگى عبارت است از :
آبگوشت چكاوكها و آبگوشت خروس پير بويژه اگر با بسپايك و شبت و امثال آنها بپزند .
اگر به مدت ده روز به وسيلهء داروى پاكساز كممايه و شير شتر و آب پنير و غيره بيمار را پاكسازى كردى و آب شكم كاهش يافت و آماس شكم سبك شد ، مصلحت است كه داغ بر شكم بيمار بگذارى تا بار ديگر آب را در خود جاى ندهد . داغگذارى بايد بعد از مراعات پرهيز و دو يا سه روز بعد از ترك داروى مسهل باشد .
بايد داغگذارى در شش جهت صورت گيرد : سه داغ بر درازاى شكم بگذار كه از استخوان سينه تا زهار را در بر گيرد . سه داغ ديگر را بر پهناى شكم بگذار كه بر شكم افقى باشد . بيمار بعد از داغگذارى بر گرسنگى و تشنگى شكيبا باشد و مدتى صبر كند .
در اوقاتى كه بيمار داروى مسهل مىخورد ، در فاصلهء ميان دو اسهال چيزهاى بازكننده از قبيل :
قرص بادام تلخ تناول كند . شير شتر بچهدار ، شير بز و بويژه شير شتر عربى در اسهال دادن بيمار استسقاى خيگى خوبند . اگر شترى كه شيرش براى علاج بيمار استسقاى خيگى استعمال مىشود از رازيانه و بابونه تغذيه كرده باشد چه بهتر ، كه آب شكم بيمار را بيرون مىريزد و معده را نرم نگه مىدارد .
داروهاى ادرارآور در اين حالت درمنه ، مشك چوپان ، قاقله ، و امثال آنها هستند .
در علاج استسقاى بيماران گرم مزاج داروهايى را تجويز كن كه با كبد سازگار باشند . مانند :
كشوث ، كاسنى و غيره .
هرگز گوش به و رّاجان هرزهگو ( سوفسطائيان ) مده كه مىگويند شير بر عليه بيمارى استسقا است . بلكه متأكد باش كه شير در علاج استسقا بسيار مفيد است .
شير زدايندهء كثافتها ، كاهشدهندهء غلظت مادهء بيمارى و داراى خاصيت ويژه است .
ممكن است داروى مسهل ( هر دارويى ) در بعضى حالات مخصوص بيمارى استسقا ضد بيمارى عمل كند . اما خاصيّت دارو عموما با كبد سازگار است ؛ يا اين اختلاف و تبديل كاربرد دارو تنها در حالت بخصوصى خوب نباشد ، مثلا با كبد سازگار باشد اما وقتى داروى اسهالى شد
قانون ( فارسى ) — صفحة 297
مساهمون: أبو علي سينا
ص٢٩٧