نكرده است .
2 - مادهاى كه بايد در كارگاه كبد به كار افتد بيشتر از آن است كه ظرفيت كارخانه تحمل مىكند .
3 - نيروى گيرنده و نگهدارندهء غذا در كبد ناتوان شده است . كه در اين حالت مسئلهء كبد به مسئلهء معده شبيه است . كه به اسهال و قى گرفتار مىشود نيروى گيرنده و نگهدارنده در معده ناتوان است ؛ غذائى را كه معده پذيرفته است قبل از هضم و آماده شدن براى دفع ، راه بيرون شدن را در پيش مىگيرد . نگهبان و نگهدارنده - كه نيروى غذاگير و نگهدارنده است - ياراى جلوگيرى از آن را ندارد .
اگر علت ناتوانى نيروى گيرنده و نگهدارندهء معده نباشد ، از ناتوانى نيروى تغييردهنده كه همانا نيروى هضمكننده است اين حالت پيش مىآيد . غذا هضم نشده و تغيير نيافته راه خروج را در پيش مىگيرد .
در هر حال ناتوانى نيروى گيرنده و ناتوانى نيروى تغييردهندهء معده و ناتوانى كبد در اين دو حالت از سوء مزاج است . اگر نيروى گيرنده ناتوان است از سوء مزاج گرم رطوبى است ؛ و اگر نيروى تغييردهندهء غذا ناتوان است از سوء مزاج سرد است . و تو ! شايد كه حكم دهى هر مادهء ريزشى شبيه آب گوشت در آن شسته ، تنها از اثر سوء مزاج گرم و يا تنها از سوء مزاج سرد است . اما احتمال قوى و ضعيفى وجود دارد . اكثرا ناتوانى نيروى گيرنده سببش سوء مزاج گرم رطوبى است و البته احتمال دارد كه برعكس باشد اما اين احتمال ضعيف است . و اكثرا ناتوانى نيروى تغييردهندهء غذا از اثر سوء مزاج سرد است ، و احتمال ضد آن هست ليكن اندك .
براى بوجود آمدن مادهء شبيه آب گوشت در آن شسته كه از اثر سوء مزاج گرم يا از اثر سوء مزاج سرد باشد ، نشانيهايى داريم كه بعدا ذكر خواهيم كرد . در هر حال اين ماده - از اثر سوء مزاج گرم و رطوبى يا از اثر سوء مزاج سرد باشد - كمكم به سرخخونى تبديل مىشود ، زيرا با شدت و تندى از بدن مىجوشد و در نتيجه به حدّى مىرسد كه مانند ماست بند آمده است .
- اسهال مادهء مرارى از چيست ؟
- سبب ريزش مادهء مرارى به سوى خارج ، بيشتر از حد طبيعى بودن آن است ، و در عين حال توان نيروى دفعكننده در كبد مىباشد .
- ريزش مادهء چرك خونآلود يا خون چركالود سببش چيست ؟
- چند احتمال دارد كه از اين قرارند :
1 - خون يا خلط سوخته و يا خلط گداخته است ؛ و شايد اين سبب سوزاننده يا گدازنده جرم كبد را بسوزاند و بدنبال خلط دفع شده پارههايى از جگر سوخته را بيرون دهد .
2 - احتمال دارد كه مادهء چرك خونالوده چكيده از ورم يا دمل باشد .
3 - و بارها رخ مىدهد كه چنين مادهاى از كبد تراوش كند ، كه در اين آماسيدن و برجسته شدن ، جرم كبد دخالت دارد .
- مادهء ريزش كرده از كبد اگر سياه ، غليظ و پرمايهء چون دردى و تهنشين شراب باشد ، سببش چيست ؟
قانون ( فارسى ) — صفحة 269
مساهمون: أبو علي سينا
ص٢٦٩