آشكارى كه دربارهء امام بودن امير مؤمنان ، رسيده است ناياب بود ؛ زيرا اين آگهىها در آغاز ، پيش گروهى سرزد ، كه با نگفتن آنان به ديگران ، از هم گسيخت ، و پيش گروه بزرگى ، سر نزد ؛ و پس از آن ، رويدادهائى پيش آمد ، كه از پراكنده شدنش جلوگيرى كرد ، و مردم را از آن روگردان نمود ، پس راه آگاه شدن ، از آن ، دور و باريك گرديد . و به گونههائى از دليل آوردن ، نياز پيدا كرد ، و اين به مانند كارهاى بسيارى است ، كه با سرزدن سخنانى آشكار ، دربارهء آنها ، به مانند آنچه گفتند ، آگاهى به آن حاصل شده است ، و به اينها حاصل نشده است .
آيا نمىبينى ، به آن اندازه كه از خود نمازها و شستشوها آگاهى پيدا شده است ، به چگونگى آنها تا آن اندازه آگاهى پيدا نشده است ؛ زيرا ناهماهنگىها در آن بسيار هست . و همچنين در چگونگى پرستشهائى كه در حج بايد ، انجام گردد ، ناهماهنگى بسيار است . هرچند در اينكه خود حج ، بايد انجام داده شود ، هيچ گفتگوئى نيست . و در چگونگى بريدن دست دزد ، گفتگو هست ، هرچند در خود اينكه بايد دست دزد را بريد هيچ گفتگوئى نيست . و پيش دشمن دربارهء صفتهاى امام ، و اينكه بايد ، برگزيده شود ، به همينگونه ، گفتگو هست ؛ و به همينگونه ، با اينكه پيش دشمن ، دربارهء صفتهاى امام و در اينكه بايد برگزيده شود ، و دربارهء صفتهاى ، برگزينندگان او ، سخنانى آشكار ، رسيده است ؛ با اين همه ، به مانند كارهائى كه گفتند ، به آنها علم حاصل شده ، به چيزهائى كه دربارهء امام رسيده ، علم حاصل نشده است ، بلكه پيش آنان ، به گونهاى از دليل آوردن ، آگاهى از آن يافتهاند ؛ و مانند اينها كه گفته شد ، بىاندازه بسيار است ، و همگى در اين انبازند كه مىگويند ، سخنانى آشكار ، براى ثابت كردن آنها رسيده است ، و در چگونگى آگاه شدن از آنها با يكديگر ، ناسازگارى دارند .
و معجزهاى بسيارى كه از پيمبر - درود خداوند بر او و خاندانش بادا - سر زد ، به جز قرآن ، به همينگونه دانسته شدهاند ؛ و آگاه شدن از اينها ، به مانند آگاهى يافتن از آنچه نام بردند ، نيست ؛ بلكه اينها به گونهاى از دليل آوردن ، دانسته شده است .
و چون راه پىبردن به اينها ، دور و باريك است ، و راه آن ديگرها ، روشن و آشكار
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 847
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨٤٧