و از فراموشكارى بازداشته شده باشد ، اين است ، كه چون نيازمندى مردم به داشتن فرمانروايان استوار گرديد ، و نيازمندى آنان به فرمانروا ، براى اين بود ، كه با بودن او نادرست كارى كم مىشود ، و كارهاى نيكو با بودنش زياد مىشود ، و اگر فرمانروا ميان مردم نباشد ، تبهكارى بسيار مىشود ، و نيكوكارى كم مىشود . پس آن فرمانروا كه بايد ميان مردم باشد ، از اين بيرون نيست ، كه يا از بيراهه رفتن و پوشيده ماندن كارها بر او و از فراموشكارى بازداشته شده است ، و يا از آن بازداشته نشده است .
اگر از آن بازداشته شده باشد ، همان سخنى كه ما مىخواهيم بگوئيم پابرجا شده است ؛ و چنانچه او ، از بيراهه رفتن و پوشيده ماندن كارها بر او ، و از فراموش - كارى ، باز داشته نشده باشد ، مردم به فرمانرواى ديگرى نياز خواهند داشت ؛ زيرا چيزى كه مردم را به داشتن فرمانده ، نيازمند مىگرداند ، در خود اين فرمانروا برپا ايستاده است ، و او هم به رهبرى و فرماندهى ديگرى نياز دارد ، و سخن در پيشوائى آن ديگرى ، به مانند همان است ، كه دربارهء فرمانرواى نخست گفته شد ، كه او هم يا از بيراهه رفتن و پوشيده ماندن كارها بر او ، و از فراموشكارى ، نگهدارى شده است ، و يا از آن نگهدارى نشده است ، و بدان مىكشد ، كه هر پيشوائى پيشواى ديگرى داشته باشد ، تا جائى كه پيشوايان بىپايان وجود داشته باشند ؛ و يا به يك نفر پيشوا پايان يابد ، كه او از بيراهه رفتن و پوشيده ماندن كارها بر او و از فراموشكارى ، باز داشته شود ، و ما همين را آهنگ داريم .
زيرا كسانى كه از او پايينتر باشند ، فرماندهانى هستند ، كه در جاى او ايستادهاند و نايبان او مىباشند .
و اينكه گفتيم ، چيزى كه مردم را به داشتن پيشوا نيازمند مىگرداند ، باز داشته نشده بودن آنان از بيراهه رفتن و پوشيده ماندن كارها بر آنان و از فراموشكارى است ، براى اين است كه اگر از آن بازداشته شده باشند ، اين نيازمندى از ميان مىرود ؛ و چنانچه از آنها بازداشته نشده باشند اين نيازمندى پابرجاى مىماند .
پس دانستيم ، كه بازداشته نشده بودن مردم از بيراهه رفتن و پوشيده ماندن
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 797
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧٩٧