آن هيچ گمان نمىرود ، اين است كه او از مردم عرب ، خواستار شد ، با سخنانى كه گفت ، گفتار پروردگار برتر از همه است ، برابرى كنند ؛ و گفت فرشتهاى آن را بر او فرود آورده است ، و خداوند او را به اين سخنان ويژگى داده است . و آشكار است ، كه مردم عرب با آن برابرى نكردند .
زيرا برابرى كردن با آن انجام شدنى نبود ؛ و همين سخن براى آگاه شدن از پيمبرى او بس است ، و مىرساند كه او راستگو بود ؛ زيرا اين گفتارى كه برابرى كردن با آن براى آنان انجام دادنى نبود ، از اين بيرون نيست كه يا چون روشن بودنش از اندازه بيرون بود ، و روش گذران هميشگى كار را از هم مىدريد ، برابرى كردن با آن انجامناشدنى بود ؛ و يا براى اين كه خداوند برتر از همه آنان را از برابرى كردن با آن روگردان نمود ، با آن برابرى نكردند ، و هردو راه ، مىرسانند كه پيمبرى او - درود بر او بادا - درست بوده است ، چه ما درست رسيدن قرآن را تاكنون ، يارى دهيم ، يا آن را يارى ندهيم .
بالاتر از آن هيچ گفتگوئى در اين نيست ، كه آنچه اكنون با ما هست ، همان قرآنى است ، كه خداوند برتر از همه چيز ، آن را فروفرستاده است ، و گفتگو جز در اين نيست ، كه آيا چيزى بيشتر بر آن هم بوده است ، يا بيش از آن نبوده است ؛ و آگاه شدن از درستى پيمبرى او ، نيازى به اين گفتگو ندارد ؛ زيرا خواستار شدن برابرى كردن مردم ، با قرآن با يك سوره از آن هم فراهم مىگردد ؛ تا چه رسد به همهء آن .
بالاتر از آن سيد مرتضى - خدايش بيامرزاد - در مسألهء طرابلسيه براى نادرست بودن سخن كسى كه در اينباره ناسازگارى دارد ، دليل آورده است ، و بر پارهاى از آن كه در كتاب ذخيره آورده شده ، چيزى نمىتوان افزود . و نيازى نيست كه آن را در اينجا بياوريم .
اما دليلى كه مىرساند پيمبر - بر او درود بادا - از مردم خواستار شد با قرآن برابرى كنند ، اين است : ما از اين كه مىگوئيم پيمبر - بر او و خاندانش درود بادا - خواستار برابرى كردن با قرآن شد ، چنين در نظر داريم ، كه او گفت خداوند
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 717
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧١٧