زيرا در فرمانهائى كه آدم ( ع ) آورد ، جفت شدن برادر با خواهر ، روا بود .
و در فرمانهائى كه ابراهيم ( ع ) آورده بود ، پس انداختن ختنه كردن ، تا زمان بزرگى روا بود . و در فرمانهائى كه اسرائيل آورده بود ، جفت گرفتن دو خواهر با هم ، روا بود ؛ و همهء اينها با فرمانهائى كه موسى - بر او درود بادا - آورده بود ، ناهمسان بودند .
اما اين كه مىگويند : با روا داشتن از ميان رفتن يك فرمان ، با فرستادن فرمان ديگر ، مىبايست ، يك كار هم خوب و هم بد باشد ، اين سخن نيز نادرست است ؛ زيرا با از ميان رفتن يك فرمان و فرستادن فرمان ديگر ، چنين فراهم مىآيد كه مانند كار خوبى بد گردد . و شدنى است ، دو كار مانند هم باشند ، با اين كه يكى از آن دو خوب و ديگرى بد باشد . و اين گونه كارها بىشمار هستند .
اما كسى كه از ميان رفتن فرمانهائى را با فرستادن فرمانهاى ديگر ( نسخ ) به حكم عقل ، روا مىداند و مىگويد ، آنچه از موسى رسيده است از آن جلوگيرى مىكند و بر اين تكيه دارد ، كه از موسى - بر او درود بادا - آوردهاند كه او شرع خودش را هميشگى گردانيد ، و گفت فرمانهائى كه از خداوند آوردهام ، تا گردش شبوروز پابرجاى ، باشد ، شرع من از ميان نمىرود ؛ نخستين سخنى كه به او گفته مىشود ، اين است ، كه چه چيز درستى اين آگهى دادن از او را كه شما مىگوئيد از اوست ، مىرساند ؟ زيرا اين سخن را اگر گروه بسيارى از او شنيده باشند ، و گروههاى پىدرپى از آنان شنيده باشند ، تا به ما رسيده باشد ، جائى كه بدانيم اين سخن از او است ، مىبايست ، بيشتر مردم ، آشكار بدانند ، اين سخن از اوست ، و يا در آن شك نكنند ، و مىبايست ، ما هم به همين گونه با آنان در باور كردنش انباز باشيم و در آن شك نكنيم ؛ زيرا ما در شنيدن اين گونه آگهىها با آنان انبازيم ، و با آنان آمدوشد داريم ، و هرچيزى دانش آشكار پديد آورد ، و ما هم با آنان در شنيدنش انباز باشيم ، در اين كه دانش آشكار پديد مىآورد ، به آنان ويژگى نخواهد داشت .
پس اگر بگويند : ما از دليل دانستهايم ، گروههاى بسيار پىدرپى آن را از
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 711
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧١١